Κώστας Λογαράς: συνέντευξη στη Μαρία Τσακίρη

Συγγραφέας του βιβλίου Διπλή Ζωή – Εκδόσεις Καστανιώτη

Tην ψυχολογία ενός σύγχρονου ζευγαριού, επιχειρεί να προσεγγίσει ο Κώστας Λογαράς μέσα από το πολύ ενδιαφέρον νέο του μυθιστόρημα, καταφέρνοντας να μείνει ως συγγραφέας-αφηγητής έξω από τις θέσεις και τις πράξεις των ηρώων του. Στη Διπλή Ζωή πρωταγωνιστούν «δυο ζευγάρια που το ένα εμφιλοχωρεί στο άλλο και συνυπάρχουν μεταξύ τους αρμονικά», δημιουργώντας μια περίεργη κατάσταση που, όμως, δεν είναι αποδεκτή από το κοντινό τους περιβάλλον, και κυρίως από τα παιδιά τους. Όπως λέει στο Vivlio-life ο συγγραφέας «Οι εξωσυζυγικές σχέσεις, η απάτη, η μοιχεία είναι συνήθη φαινόμενα και καθόλου ενδιαφέροντα, πια, από λογοτεχνική άποψη. Τι γίνεται όμως όταν υπάρχει η σύμφωνη γνώμη και των δύο για ελεύθερες σχέσεις μέσα στο γάμο; Χωρίς να αλλοιώνεται η μεταξύ τους αγάπη».

Διπλή Ζωή. Και ποιος δεν την έζησε έστω και για λίγο θα σκεφτεί κάποιος. Πιστεύετε πως είναι μια πρόκληση στην οποία λένε “ναι” μόνο οι τολμηροί ή μπορεί να συμβεί στον καθένα μας;
Μπορεί να συμβεί στον οποιονδήποτε. Είναι, νομίζω, στη φύση του ανθρώπου. Το αν θα ενδώσει ή όχι εξαρτάται από τις εσωτερικές του αντιστάσεις ή τις κοσμοαντιληπτικές του αξίες.
Οι πρωταγωνιστές σας είναι σύγχρονοι και το γεγονός πως βίωσαν ό, τι κι εμείς τη συγκεκριμένη δεκαετία, τους φέρνει πιο κοντά μας. Πόσο οικείους τους νιώθατε όταν συζητούσατε μαζί τους τις μέρες και νύχτες συγγραφής;
Το είπατε εύστοχα «τους έφερνα πιο κοντά μου». Μεγάλωσα με τέτοια ακούσματα. Οι εξωσυζυγικές σχέσεις, η απάτη, η μοιχεία είναι συνήθη φαινόμενα και καθόλου ενδιαφέροντα, πια, από λογοτεχνική άποψη. Τι γίνεται όμως όταν υπάρχει η σύμφωνη γνώμη και των δύο για ελεύθερες σχέσεις μέσα στο γάμο; Χωρίς να αλλοιώνεται η μεταξύ τους αγάπη. Αυτό ήταν το καινοφανές στοιχείο και, όντως, πολύ δύσκολο να μπει κανείς στην ψυχολογία ενός τέτοιου μοντέρνου ζευγαριού.
Η φωτογραφία του εξωφύλλου μας γυρίζει κάποιες δεκαετίες πίσω. Φαντάζομαι όχι τυχαία. Το αχνό γυναικείο πρόσωπο στη μέση θα μπορούσαμε να φανταστούμε πως είναι το τρίτο πρόσωπο στο γάμο ή τη σχέση ενός ζευγαριού;
Ακριβώς. Η φωτογραφία εκφράζει όσα θα διαβάσει ο αναγνώστης στις 240 σελίδες του βιβλίου. Είναι δύο ζευγάρια που το ένα εμφιλοχωρεί στο άλλο και συνυπάρχουν μεταξύ τους αρμονικά. Δεν σημαίνει όμως ότι αυτή η κατάσταση είναι εξίσου αποδεκτή από το κοντινό τους περιβάλλον, και μάλιστα από τα παιδιά τους. Κι αυτό δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα σύγκρουση, που συμβάλλει στην περαιτέρω δραματοποίηση του μυθιστορήματος.
Η αλήθεια δεν πρέπει να λέγεται σε όσους δεν την αντέχουν», είναι μια από τις πολλές σκέψεις που κάνει ο κεντρικός σας ήρωας, ο Παύλος Παυλής. Πιστεύετε πως οι αναγνώστες σας συμφωνούν μαζί του;
Παρότι “το να κρύβει κανείς την αλήθεια” δεν είναι το ίδιο πράγμα με “το να λέει ψέματα”, όμως πολύ συχνά αυτά τα δύο συγχέονται. Τι τα διαφοροποιεί; Μα, η πρόθεση, η σκοπιμότητα παίζει πάντα καθοριστικό ρόλο. Ας πούμε, μια προσωπική σου αλήθεια που ο άλλος δεν είναι ικανός να την εκτιμήσει, καλύτερα είναι να την προστατεύσεις, να την προφυλάξεις – έχεις χρέος. “Μη δότε τα άγια τοις κυσίν” παροτρύνει ακόμα και η ευαγγελική ρήση. Αν πρόκειται όμως για εξαπάτηση του άλλου προκειμένου να καρπωθεί κανείς προσωπικά οφέλη, αυτό είναι κατακριτέο και ανέντιμο.
Οι βαθύτερες σκέψεις του Παύλου, είναι όλες και δικές μας σκέψεις. Κάποιοι τις κρατάμε για τον εαυτό μας, κάποιοι τις εξωτερικεύουμε. Ποια μηνύματα μας στέλνετε μέσα από τον ήρωά σας; Είναι καλό να συζητάμε τα εσώψυχά μας ή μας αφήνουν εκτεθειμένους;
Τα εσώψυχά μας τα συζητάμε μόνο με τους δοκιμασμένους φίλους μας. Έναν; δύο; το πολύ. Κατά τα άλλα, μόνο έναν τρόπο ξέρω, δηλαδή την Τέχνη, μέσω της οποίας μπορούν να ειπωθούν μεγάλες αλήθειες και να γίνουν εν πολλοίς αποδεκτές.
Να γνωρίσουμε όμως λίγο καλύτερα τον Παύλο; Η γυναίκα του, η κόρη του, η ερωμένη του, ο γιος της ερωμένης και ο εισαγγελέας (θα δούμε στην ανάγνωση για ποιον λόγο παρεμβαίνει), έχουν διαφορετικές απόψεις. Ως αναγνώστες μπορούμε εύκολα να διακρίνουμε ανάμεσα σε λέξεις και προτάσεις τη δική σας άποψη γι αυτό τον αμφιλεγόμενο χαρακτήρα;
Έχω καταβάλει κάθε προσπάθεια να μείνω ως συγγραφέας-αφηγητής έξω από τις θέσεις και τις πράξεις των ηρώων μου. Και νομίζω ότι τα έχω καταφέρει καλά -έτσι τουλάχιστον λέει η κριτική. Δεν διαβλέπει ο αναγνώστης να γέρνω προς τη μία ή την άλλη πλευρά. Και σωστά. Αν έπαιρνα θέση, το μυθιστόρημα θα είχε αποτύχει.
Μήπως ο χαρακτηρισμός “άγριο ζώο” από τη γυναίκα του τη Μαρίνα είναι υπερβολικός;
Η ερωτική μας συμπεριφορά εμπεριέχει κάτι πρωτογονικό και ενστικτώδες. Η Μαρίνα το αναγνωρίζει αυτό στον Παύλο και το αποδέχεται από την πρώτη στιγμή της γνωριμίας τους. Οπότε δεν αποτελεί μομφή “το άγριο ζώο” αλλά επίγνωση. Έτσι γίνεται ένας ακρογωνιαίος λίθος που πάνω του θα χτιστεί – και θα δοκιμαστεί με επιτυχία – η σχέση Μαρίνας-Παυλή. Σίγουρα όμως δεν μπορεί αυτό να συμβεί για όλα τα ζευγάρια. Στις σύγχρονες δυτικές, τουλάχιστον, κοινωνίες η ‘μοιχεία’ ταυτίζεται με την “απάτη” και τη “συναισθηματική προδοσία”. Για να αλλάξουν αυτές οι πολιτιστικές αντιλήψεις, θα περάσουν δια πυρός και σιδήρου δύο και τρεις γενιές. Προς το παρόν, τέτοιες αλλαγές βλέπω να συμβαίνουν γύρω μας και γι’ αυτό καταπιάστηκα με το καυτό θέμα της διαφοροποίησης του Οικογενειακού θεσμού.
Ο καθένας από τους παραπάνω “διεκδικεί από τον Παύλο κάτι πολύτιμο για τον εαυτό του”, διαβάζω. Πόσο διατεθειμένο να “δώσει” από την ψυχή του παρουσιάζετε τον ήρωά σας, που μάλλον στη ζωή του έμαθε μόνο να παίρνει;
Κι όμως ο Παυλής παρουσιάζεται να έχει ευαισθησίες. Σας θυμίζω την αγαπητική σχέση που έχει με την κόρη του, την προσπάθεια να σώσει το σκυλί που το βλέπει τραυματισμένο, και μερικά ακόμα περιστατικά. Κάτι τέτοια στοιχεία ενισχύουν τις αμφιβολίες του αναγνώστη και δυσκολεύουν την τελική του κρίση γι’ αυτόν.
Το πρόσωπο που μας απασχολεί αρκετά στην ανάγνωση είναι ο Φίλιππος. Ο γιος της Έλσας, της ερωμένης δηλαδή, που εκπροσωπεί τα παιδιά που αντιδρούν στη Διπλή ζωή. Και εδώ σταματά η όποια ευχάριστη διάθεση που έχουμε ως αναγνώστες απέναντι στον Παύλο. Αναρωτιέμαι, ολοκληρώνοντας το βιβλίο ποια συναισθήματα επικρατούν για εκείνον στους αναγνώστες.
Ο Φίλιππος για πολλούς αναγνώστες είναι το “θύμα” των δομικών αλλαγών που συμβαίνουν στο θεσμό της Οικογένειας. Οι αναγνώστες σκύβουν πάνω του με πολλή φροντίδα. Είναι ο χαμένος αυτής της ιστορίας που δεν μπόρεσε να προσαρμοστεί στις καινούριες συνθήκες. Γι’ αυτό και είναι ένα τραγικό πρόσωπο. (Σε αντίθεση με την Νάσια που βρήκε τους τρόπους της να ισορροπήσει). Εδώ μεταστρέφεται ο αναγνώστης και διχάζεται μέσα του.
Μπαίνουμε στη ζωή των πρωταγωνιστών σας από το 2013 και συνεχίζουμε να είμαστε μέρος της, μέχρι το 2023. Πόσο σημαντική και δημιουργική υπήρξε αυτή η δεκαετία για σας;
Στο διάστημα αυτό έγραψα δύο ακόμα μυθιστορήματα με σύγχρονο θέμα. Ένα είναι “Τα πουλιά με το μαύρο κολάρο” που αγαπήθηκε, διαβάστηκε και βραβεύτηκε με το “Αthens prize for Literature”. Ένα ακόμα μυθιστόρημα με τίτλο “Όταν βγήκε απ’ τη σκιά” όπου γίνεται λόγος για την κακοποιητική συμπεριφορά που υφίσταται μια γήινη, χοϊκή γυναίκα από τον αυταρχικό διανοούμενο σύζυγό της. Ώσπου αυτή καταφέρνει να απεμπλακεί και να ξαναβρεί τον εαυτό της. Τρίτο μυθιστόρημα είναι “Η διπλή ζωή”- αυτό εδώ, με θέμα καυτό τις τρομερές ανακατατάξεις που συμβαίνουν στον θεσμό της Οικογένειας.
Έχετε ασχοληθεί με τη συγγραφή θεατρικών έργων στο παρελθόν. Θα σκεφτόσασταν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του Παύλου Παυλή επί σκηνής;
Ναι, το έχω σκεφτεί. Είναι ένας πρωτοποριακός, αντισυμβατικός και γι’ αυτό συγκρουσιακός χαρακτήρας ο Παυλής και κατ’ επέκταση το θέμα του μυθιστορήματος. Θα μπορούσε να ανεβεί είτε στη θεατρική σκηνή είτε στον κινηματογράφο.

Λίγα λόγια για το βιβλίο
Ποιο είναι το αληθινό πρόσωπο του Παύλου Παυλή; Είναι εσωστρεφής και απόμακρος, όπως υποστηρίζει η κόρη του; Άνθρωπος με δαίμονες μέσα του που πρέπει κάπως να τους θρέψει, όπως αποδέχεται η γυναίκα του; Είναι ο ιδανικός σύντροφος και εραστής, όπως τον βλέπει η ερωμένη του; Ο υποκριτής που εξαγοράζει με δώρα τη σιωπή των θυμάτων του, όπως καταγγέλλει ο γιος της ερωμένης; Είναι ο ρεαλιστής που θεωρεί πως η κοινωνία αλλάζει και οι σχέσεις πρέπει να αναμορφωθούν; Ή μήπως ο ανήθικος ηδονοθήρας που υπονομεύει τον θεσμό της παραδοσιακής οικογένειας, όπως αποφαίνεται ο εισαγγελέας;
Οι έξι διαφορετικές εκδοχές του ίδιου ανθρώπου σχηματίζουν το αντιφατικό πολύπτυχο που συνθέτει το πορτρέτο ενός περίπλοκου, ίσως και αμφιλεγόμενου χαρακτήρα.

Στο ανατρεπτικό αυτό μυθιστόρημα ο συγγραφέας αναδεικνύει τα αδιέξοδα του εν πολλοίς αναγκαίου θεσμού της οικογένειας, ενώ, χωρίς να παίρνει θέση, καλεί τον αναγνώστη να αποφασίσει πού βρίσκεται η αλήθεια και πού το ψέμα στη ζωή και στις επιλογές του polyamorous ήρωα της συναρπαστικής ιστορίας του.

Βιογραφικό
Ο Κώστας Λογαράς γεννήθηκε στην Πάτρα. Έχει γράψει ποίηση, πεζογραφία, δοκίμιο, θέατρο. Το μυθιστόρημά του Τα πουλιά με το μαύρο κολάρο (2017) τιμήθηκε με το βραβείο The Athens Prize for Literature, ενώ ήταν υποψήφιο για το Βραβείο Πεζογραφίας του περιοδικού Κλεψύδρα (βραχεία λίστα) και για το Βραβείο Public στην κατηγορία Ελληνικό Μυθιστόρημα (στα δέκα επικρατέστερα). Το μυθιστόρημά του Ερημιά στο βλέμμα τους (2008) εντάχθηκε στη βραχεία λίστα του Κρατικού Βραβείου Μυθιστορήματος. Το λιμπρέτο του Σπίτια της μνήμης, σπίτια της σιωπής παρουσιάστηκε σε μουσική-σκηνοθεσία Θάνου Μικρούτσικου (1988). Το θεατρικό του έργο Η τελευταία μάσκα – Fallimento ανέβηκε από τον Θόδωρο Τερζόπουλο και τη θεατρική ομάδα Άττις (2006). Συνεργάστηκε ως αρθρογράφος με τις εφημερίδες Τα Νέα, Το Βήμα και Πελοπόννησος, με το περιοδικό Διαβάζω, με το ηλεκτρονικό περιοδικό Ο Αναγνώστης, με το protagon.gr κ.ά. Είναι μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων. Έργα του έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, στα γαλλικά και στα γερμανικά.