Γρηγόρης Αζαριάδης: συνέντευξη στη Μαρία Τσακίρη

Συγγραφέας του βιβλίου Το μοτίβο του δολοφόνου – Εκδόσεις Bell

Δυο είναι τα δεδομένα που κάνουν το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Αζαριάδη να ξεχωρίζει: Είναι το πρώτο στην ελληνική crime λογοτεχνία που περιγράφει την ιστορία ενός σίριαλ κίλερ και εκείνο που επιλέγει σε πρωταγωνιστικό ρόλο μια γυναίκα αστυνομικό. Η αστυνόμος Τρύπη, μας γίνεται εξαρχής συμπαθής όχι μόνο για την επιμονή και την ευφυΐα της αλλά και για τον τρόπο που προσπαθεί να αναγνωρίσει τα ίχνη του δολοφόνου κατ’ εξακολούθηση. Ο συγγραφέας με τη σειρά του, ακολουθώντας τα βήματά του αλλά και τα βήματα διωκτικών αρχών και θυμάτων, καταφέρνει να “τρυπώσει” στο μυαλό του δολοφόνου, ο οποίος μιμείται κάποιον παλιότερο σίριαλ κίλερ, που αποτελεί το είδωλο του. Όπως λέει στο Vivlio-life «Για να αποδώσεις πειστικά το πορτραίτο ενός σίριαλ κίλερ πρέπει να προσπαθήσεις να μπεις στο μυαλό του. Αν τα καταφέρεις, μπορείς να γράψεις ένα πολύ δυνατό αστυνομικό μυθιστόρημα, αλλά παράλληλα να κινδυνεύσεις να φτάσεις στα όρια ενός διαταραγμένου εγκέφαλου. Κι αυτό, πιστέψτε με, είναι αληθινά τρομακτικό».

«To μοτίβο του δολοφόνου είναι ένα σκληρό αστυνομικό μυθιστόρημα, το πρώτο στην ελληνική crime λογοτεχνία που περιγράφει την ιστορία ενός σίριαλ κίλερ…» διαβάζω. Πόσο απαιτητικό ήταν στη σύνθεσή του;
Πολύ απαιτητικό, σκληρό, ζοφερό σε σημείο που δοκίμασε τα όρια των αντοχών μου. Είναι το ίδιο το θέμα τόσο σκοτεινό κι επικίνδυνο. Για να αποδώσεις πειστικά το πορτραίτο ενός σίριαλ κίλερ πρέπει να προσπαθήσεις να μπεις στο μυαλό του. Αν τα καταφέρεις, μπορείς να γράψεις ένα πολύ δυνατό αστυνομικό μυθιστόρημα, αλλά παράλληλα να κινδυνεύσεις να φτάσεις στα όρια ενός διαταραγμένου εγκέφαλου. Κι αυτό, πιστέψτε με, είναι αληθινά τρομακτικό.
Το μοτίβο αφορά τον κατά συρροή δολοφόνο ή τον τρόπο που επιτίθεται και σκοτώνει τα θύματά του;
Το μοτίβο, σωστός όρος το «modus operandi», αναφέρεται στον τρόπο λειτουργίας του σίριαλ κίλερ. Λεπτομέρειες για τον τρόπο που ενεργεί στον τόπο του εγκλήματος βασικά, αλλά και γενικότερα στοιχεία όπως επιλογή των θυμάτων, του χρόνου του εγκλήματος (π.χ. πανσέληνος), του τύπου των θυμάτων (π.χ. νεαρές ξανθές κοπέλες) κλπ…
Αστυνόμος Τρύπη. Με δεδομένο πως οι επικεφαλής των Εγκληματολογικών υπηρεσιών είναι συνήθως ιδιόρρυθμοι, αναρωτιέμαι ποια χαρακτηριστικά δώσατε στην πρωταγωνίστριά σας.
Το βασικότερο στοιχείο είναι η επιλογή γυναίκας για κεντρικό χαρακτήρα. Η αστυνόμος Τρύπη κινείται σε ένα ανδροκρατούμενο επαγγελματικό χώρο και καταφέρνει να δημιουργήσει μια επιτυχημένη καριέρα και να γίνεται αποδεκτή από άντρες, προϊσταμένους και υφισταμένους, πράγμα που δεν είναι τόσο απλό όσο φαίνεται.
Είναι ευφυής, αναλυτική, σκληρή και επίμονη και υπέρμαχος της ομαδικής δουλειάς. Είναι ακόμα διαζευγμένη και μητέρα μιας έφηβης κόρης, ελεύθερη και ανεξάρτητη και αλλεργική στις κοινωνικές συμβάσεις, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό.
Με την ομάδα της η αστυνόμος αναζητούν τον σίριαλ κίλερ με τη χρήση της θεωρίας του profiling. Πείτε μας δυο λόγια για τη θεωρία αυτή.
Αυτό που μπορούμε να πούμε εν συντομία είναι ότι η θεωρία του profiling ουσιαστικά δημιουργήθηκε από την εργασία των Αμερικανών ερευνητών του FBI Douglas και Ressler, οι οποίοι κατάφεραν να μελετήσουν το έργο πολλών σίριαλ κίλερς, κρατουμένων σε αμερικανικές φυλακές, με τους οποίους συναντήθηκαν και συνομίλησαν. Το υλικό που συγκέντρωσαν και ταξινόμησαν με την βοήθεια ειδικών ψυχολόγων, αποτέλεσε τη βάση της θεωρίας του profiling. Με την θεωρία αυτή, οι ερευνητές είχαν τη δυνατότητα να εντοπίσουν χαρακτηριστικά του δολοφόνου που αναζητούσαν, όπως φύλο, φυλή, ηλικία, μορφωτικό επίπεδο, ακόμα και κάποια σημεία στην εμφάνιση του (ύψος κλπ)
Είναι κλασική η περίπτωση που οι profilers αναζητούσαν ένα λευκό, καθολικό, μη Αμερικανό, δολοφόνο, ο οποίος θα διέμενε με τον αδελφό ή την αδελφή του και θα φορούσε σταυρωτό κοστούμι. Πραγματικά όταν τον συνέλαβαν, αποδείχτηκε ότι ήταν ένας Πολωνός, λευκός και καθολικός, έμενε με τον αδελφό και την αδελφή του (μικρή απόκλιση από το προφίλ!) και ζήτησε να περιμένουν μέχρι να πάει στην κρεβατοκάμαρα του και να βγει φορώντας ένα σταυρωτό κοστούμι!
Της έκδοσης του μυθιστορήματός σας προηγήθηκε μία δίχρονη έρευνα. Προς ποια κατεύθυνση κινηθήκατε και πόσο κοντά στην ψυχοσύνθεση του ήρωα σας κατάφερε να σας φέρει η αναζήτηση πληροφοριών;
Η έρευνα για το «Μοτίβο του δολοφόνου» όντως ήταν η μεγαλύτερη σε διάρκεια από όλα τα βιβλία μου. Οι συνήθεις 12 με 14 μήνες έγιναν σχεδόν 24. Πέραν της μελέτης της θεωρίας του profiling, χρειάστηκε να διευρύνω την ομάδα των κλασικών συνεργατών μου. Από τον τότε επικεφαλής του Τμήματος Εγκλημάτων κατά ζωής, την ψυχολόγο, τον εγκληματολόγο και την ιατροδικαστή, συνομίλησα με ένα ακόμα εγκληματολόγο και τρεις επί πλέον ψυχολόγους. Το ζητούμενο ήταν να αποδοθεί με τον ρεαλιστικότερο δυνατό τρόπο το πορτραίτο του σίριαλ κίλερ, σύμφωνα πάντα με όσα γνωρίζουμε από την σύγχρονη αστυνομική εμπειρία.
Από ταινίες ή και βιβλία ανάλογης θεματολογίας ξέρουμε πως αυτοί οι άνθρωποι έχουν ζήσει κάτι άσχημο, συνήθως στην παιδική τους ηλικία και αυτό το κάτι τους γεμίζει μίσος. Συμβαίνει και στον ήρωα σας;
Σύμφωνα πάντα με την θεωρία του profiling, οι δολοφόνοι κατ’ εξακολούθηση (όπως σωστά αποδίδεται ο όρος στην γλώσσα μας και όχι δολοφόνος κατά συρροή) έχουν βιώσει όντως πολύ άσχημες εμπειρίες στην παιδική ηλικία. Κακοποίηση από το οικογενειακό περιβάλλον, απόρριψη από κοινωνικό περιβάλλον, όπως σχολείο, εργασία κλπ, αλλά πιθανόν και απόρριψη από το άλλο φύλο είναι αιτίες που ενισχύουν τις πιθανότητες για την πυροδότηση σχετικών συμπεριφορών και ενεργειών, ιδιαίτερα αν συνδυαστούν με την ύπαρξη κάποιου χαρακτήρα στα όρια της διαταραχής. Κάπως έτσι συμβαίνει και με τον ήρωα του «Μοτίβου του δολοφόνου», ο οποίος έχει επί πλέον την τάση να μιμηθεί κάποιον παλιότερο σίριαλ κίλερ, που αποτελεί το είδωλο του. Είναι αυτό που αποκαλούμε «μιμητής» (σωστός όρος copycat killer).
Έχει τύχει αρκετές φορές παρακολουθώντας μια ταινία ή διαβάζοντας ένα αστυνομικό μυθιστόρημα να δούμε με συμπάθεια τον κακό, αν και εφόσον βέβαια, ο σκηνοθέτης ή ο συγγραφέας επιθυμεί να οδηγήσει εκεί τη σκέψη μας. Πόσο θέλετε να συμπαθήσουμε ή να μισήσουμε τον δολοφόνο σας;
Δεν είναι όλοι οι κακοί ίδιοι! Αν μπορείς να δεις συμπαθητικό ένα δολοφόνο, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις αυτοδικίας εκεί όπου ο ηθικός νόμος μπλέκεται επικίνδυνα με τις κοινωνικές συμβάσεις, στην περίπτωση των σίριαλ κίλερς πιστεύω ότι τα πράγματα δεν επιτρέπουν συμπάθειες. Αυτό που έχει μεγάλη σημασία είναι πιστεύω να δώσουμε όσο πιο ρεαλιστικά μπορούμε όχι μόνο τις συνθήκες, αλλά και τους λόγους που οδήγησαν τον συγκεκριμένο δολοφόνο στις πράξεις του. Όχι για να τον συμπαθήσουμε, ούτε για να τον δικαιολογήσουμε, αλλά απλά για να τον καταλάβουμε. Αν κατανοήσουμε τα αίτια των πράξεων του, ίσως μπορεί να λειτουργήσουμε προληπτικά σε μελλοντικές περιπτώσεις.
Στις λεπτομέρειες των ειδικών (Αστυνομία, Εγκληματολογία, Ιατροδικαστική) και στην επιμονή σας, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό η ρεαλιστικότητα της πλοκής. Συνήθως μια λεπτομέρεια είναι και εκείνη που ξεσκεπάζει την ταυτότητά του δολοφόνου. Θα το δούμε να συμβαίνει στο Μοτίβο σας;
Η επιμονή και η υπομονή αποτελούν πάντα την βάση της αστυνομικής ερευνητικής διαδικασίας. Σκληρή δουλειά, μελέτη των στοιχείων, διασταυρώσεις λεπτομερειών από καταθέσεις μαρτύρων είναι το προαπαιτούμενο. Στην αστυνομική λογοτεχνία, η μυθοπλασία επιτρέπει να προχωρήσουμε λίγο, κατά την άποψη μου όχι πολύ, την δημιουργικότητα της ομάδας των αστυνομικών που έχουν αναλάβει την υπόθεση. Σ’ αυτό ακριβώς το πλαίσιο εντάσσεται και η λεπτομέρεια που δεν ξεσκεπάζει με κάποιο μαγικό τρόπο την ταυτότητα του δολοφόνου, αλλά ξεμπλοκάρει το μυαλό των αστυνομικών και δίνει την τελική κατεύθυνση στην έρευνα. Και ναι, κάτι παρόμοιο συμβαίνει και στο «Μοτίβο του δολοφόνου».
«Εδώ και χρόνια το φωνάζουμε…. Η ελληνική αστυνομική λογοτεχνία δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από (τον μέσο όρο) της αντίστοιχης ξένης λογοτεχνίας… Διαβάστε, αγαπήστε, διαδώστε το έργο των Ελλήνων αστυνομικών συγγραφέων…»
Ευχαριστώ για την πιστή αναπαραγωγή του άλλου μοτίβου μου, αυτού που αναφέρεται στους Έλληνες συγγραφείς αστυνομικής λογοτεχνίας. Είναι αυτό που λέω, γράφω και φωνάζω εδώ και κάμποσα χρόνια. Έχουμε αρκετούς συγγραφείς στη χώρα μας, που όντως δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτα από τους ξένους ομότεχνους. Τόσους πολλούς, που αν αρχίσω να αναφέρω ονόματα, θα ξημερωθούμε (μιλάμε πάντα για τον μέσο όρο των Ευρωπαίων συγγραφέων). Η γενιά που ακολούθησε τον Μάρκαρη είναι εδώ και οι εκπρόσωποι της έχουν λαμπρό μέλλον, όχι μόνο στην πατρίδα μας αλλά και στον ευρωπαϊκό χώρο.
Το πρώτο βήμα είναι η δημιουργία σχέσης εμπιστοσύνης με το ελληνικό αναγνωστικό κοινό κι εδώ το βάρος πέφτει περισσότερο στους συγγραφείς. Το δεύτερο κι ίσως πιο σημαντικό είναι η πίστη και η συνεχής υποστήριξη στους συγγραφείς από την πλευρά των εκδοτών σε συνδυασμό με την απαραίτητη και απόλυτα αναγκαία αρωγή από το περιβόητο «Κράτος». Ας αναλύσουμε το θαύμα της σκανδιναβικής σχολής κι ας παραδειγματιστούμε από αυτό.
Σε ποιο βαθμό υπολογίζετε την αντίδραση του αναγνώστη όταν αποφασίζετε να περιγράφετε ακραίες καταστάσεις; Σε ποια αντίδρασή μας προσβλέπετε; Θέλετε να μας σοκάρετε, επειδή είμαι βέβαιη πως δεν επιθυμείτε να μας διασκεδάσετε.
Δεν είναι ίδια η πρόθεση κάθε φορά. Στην «Οργάνωση» για παράδειγμα, που είναι ένα σκληρό, ζοφερό κοινωνικοπολιτικό νουάρ αστυνομικό, σαφώς η πρόθεση μου είναι να σοκάρω τους αναγνώστες. Διάολε, μιλάμε για το έπος του οργανωμένου εγκλήματος, το σύγχρονο βασίλειο της διαφθοράς σε όλα τα επίπεδα. Δεν μπορεί να μείνει κανείς αδιάφορος, διαβάζοντας αυτές τις λεπτομέρειες. Στο «Μοτίβο του δολοφόνου» από την άλλη πλευρά, αυτό που επεδίωξα ήταν να ρίξουμε φως και να κατανοήσουμε τι κρύβεται στον διαταραγμένο σκοτεινό εγκέφαλο κάποιου σίριαλ κίλερ, πράγμα που βέβαια κι αυτό δεν είναι διασκεδαστικό, αλλά μάλλον αποτελεί πηγή προβληματισμού για τα κοινωνικά αίτια που συντελούν σε αυτό.
Πόσα από τα ελληνικά βιβλία αστυνομικής λογοτεχνίας μεταφράζονται άραγε; Μήπως, τελικά, το παραπάνω μήνυμα πρέπει να έχει ως αποδέκτες και τους εκδοτικούς οίκους ως προς το… “διαδώστε”;
Όλο και περισσότερα, σίγουρα όχι πολλά, ελληνικά έργα αστυνομικής λογοτεχνίας έχουν αρχίσει να μεταφράζονται, ως αποτέλεσμα συγκεκριμένων συναδέλφων και ικανών ατζέντηδων. Όπως προαναφέραμε όμως χρειάζεται σίγουρα και ιδιαίτερη προσπάθεια από πλευράς των εκδοτών. Ας λάβουμε βέβαια υπόψη και την ιδιαιτερότητα της ελληνικής γλώσσας, που δυσχεραίνει αυτή την προσπάθεια. Είναι πολύ δύσκολο για κάποιον ξένο εκδοτικό οίκο να αξιολογήσει ένα βιβλίο Έλληνα συγγραφέα από την στιγμή που δεν διαθέτει κάποιον Έλληνα «αναγνώστη-αξιολογητή».
Συμμερίζεστε το φόβο κάποιων πως διανύουμε τη fast food εποχή στη λογοτεχνία με βιομηχανική έκδοση βιβλίων;
Η βιομηχανική υπερπαραγωγή βιβλίων είναι μια δυσάρεστη και επικίνδυνη κουβέντα, αλλά δεν παύει να αποτελεί σκληρή πραγματικότητα. Πράγμα που θα γίνει ακόμα πιο ζοφερό με την επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης.
Έλληνες συγγραφείς αστυνομικής λογοτεχνίας μίλησαν με θερμά λόγια για το βιβλίο σας. Σας επηρεάζουν οι κριτικές;
Πάντα οι κριτικές επηρεάζουν τον συγγραφέα. Ιδιαίτερα αυτές που προέρχονται από σημαντικούς συγγραφείς αστυνομικής λογοτεχνίας και ειδικά εκπροσώπους της σπουδαίας νέας γενιάς. Ακόμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχουν οι κριτικές αναγνωστών, που εντοπίζουν σημεία στα οποία ο συγγραφέας πρέπει να προβληματιστεί.

Λίγα λόγια για το βιβλίο
«Μην το κάνεις… σε παρακαλώ!»
Τρεις πυροβολισμοί ήρθαν σαν απάντηση στην ικεσία της. Οι βολίδες σφηνώθηκαν ψηλά, στους μηρούς. Η γυναίκα παραπάτησε κι έγειρε προς τα πίσω. Έπεσε πάνω στην πόρτα του αυτοκινήτου. Τα χέρια της υψώθηκαν αβέβαια, σαν να προσπαθούσε να προστατέψει το σώμα της απ’ αυτό που καταλάβαινε ότι θα ακολουθούσε. Ο άντρας την πλησίασε λίγο ακόμα. Τράβηξε ξανά τη σκανδάλη. Άλλοι δυο πυροβολισμοί χαμηλά, στην κοιλιά. Η Περσεφόνη γλίστρησε αργά προς τα κάτω και σωριάστηκε ανάσκελα στο δρόμο. Ο άντρας πλησίασε κι άλλο. Τα δευτερόλεπτα μέχρι τους επόμενους πυροβολισμούς αργοσύρθηκαν σαν βαριεστημένες χελώνες. Άλλες δυο βολίδες, στο στήθος. Έμεινε να την κοιτάζει ακίνητος. Ακόμα λίγα δευτερόλεπτα. Έσκυψε αποπάνω της. Ακούμπησε σχεδόν το περίστροφο στο μέτωπό της. Μια τελευταία βολίδα. Εξ επαφής.
Ένας διαταραγμένος δολοφόνος κυκλοφορεί τις νύχτες στους δρόμους της Αθήνας και ικανοποιεί το δολοφονικό του ένστικτο, σπέρνοντας πτώματα στο διάβα του και προκαλώντας την αστυνομία να τον σταματήσει…
Το Μοτίβο του Δολοφόνου είναι ένα σκληρό αστυνομικό μυθιστόρημα, το πρώτο στην ελληνική crime λογοτεχνία που περιγράφει την ιστορία ενός σίριαλ κίλερ και την αντιμετώπισή του από την ομάδα του Τμήματος Εγκλημάτων κατά Ζωής υπό την ηγεσία της αστυνόμου Τρύπη, με τη χρήση της θεωρίας του profiling, την οποία ανέπτυξαν οι πρωτοπόροι του είδους θρυλικοί ερευνητές του FBI Robert Ressler και John Douglas.

Βιογραφικό
Ο Γρηγόρης Αζαριάδης γεννήθηκε το Φλεβάρη του 1951 στην Αθήνα, όπου συνεχίζει απτόητος να ζει. Είναι παντρεμένος με τη Νίτσα Βραχνίδου κι έχει δύο συν ένα παιδιά, τον Χρήστο, τη Σοφία και τον Στρατή, και μια απίστευτη εγγονή, τη Μελίνα. Γράφει αστυνομικά μυθιστορήματα και κριτικές αστυνομικής λογοτεχνίας. Βιβλία του που έχουν εκδοθεί είναι τα Παλιοί λογαριασμοί (πρώτη έκδοση Γαβριηλίδης 2012), Τελευταία παράσταση της Μαρίνας Φιλίππου (Γαβριηλίδης 2013), Το μοτίβο του δολοφόνου (Γαβριηλίδης 2015), Σκοτεινός λαβύρινθος (ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 2018) και Παραπλάνηση (ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ 2020). Δηλώνει μεγάλος θαυμαστής του κλασικού νουάρ (Τσάντλερ), του γαλλικού νεο-πολάρ (Μανσέτ) και του κοινωνικοαστυνομικού μυθιστορήματος (Σγιεβάλ-Βαλέε), και στο ζενίθ των φαντασιώσεών του αρχίζει να πιστεύει ότι γράφει στο δικό τους ύφος.