ΣΠΥΡΟΣ ΑΡΑΒΑΝΗΣ: Εκείνος που μεγάλωνε σαν δέντρο

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗ ΒΙΡΓΙΝΙΑ ΑΥΓΕΡΙΝΟΥ
Για το Vivlio-life.gr

To νέο βιβλίο του Σπύρου Αραβανή με τίτλο που μόλις κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Κέδρος, ήταν η αφορμή για τη συνέντευξη που ακολουθεί και που πρόθυμα μας παραχώρησε ο συγγραφέας. Τον ευχαριστούμε, θερμά.

Ο Σπύρος Αραβανής γεννήθηκε στον Πειραιά. Εργάζεται ως φιλόλογος και είναι διδάκτορας Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Εκδίδει και διευθύνει την Επιθεώρηση Ποιητικής Τέχνης Ποιείν (www.poiein.gr) και συνεργάζεται ως μουσικός ερευνητής με εφημερίδες και περιοδικά.

–Πώς προέκυψε η συγγραφή του Εκείνος που μεγάλωνε σαν δέντρο που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κέδρος;
Ξεκίνησε από μια ανάγκη. Επιστημονικά ονομάζεται «κρίση ηλικίας», εγώ θα τη χαρακτήριζα ως τον μέχρι σήμερα απολογισμό. Ένιωσα την ανάγκη με αφορμή μια ιδέα που είχα για έναν λογοτεχνικό ήρωα, ο οποίος έχει απολέσει τον ρομαντικό του χαρακτήρα και έχει κατά το ήμισυ γίνει ρεαλιστής -στο βαθμό του κυνισμού- συνεχίζοντας όμως να αεροβατεί εντός του, να χτίσω μια μυθιστορηματική αυτοβιογραφία. Να αναμετρηθώ με το δικό μου παρελθόν και να αναστοχαστώ. Αυτό δεν θα μπορούσε να γίνει μέσω μιας παραδοσιακής αυτοβιογραφικής συνθήκης. Μου φαινόταν ελλιπής. Όχι γιατί δεν είχα να αφηγηθώ- κι ας μην έχω ζήσει τις μεγάλες Ιστορίες, ο κάθε άνθρωπος μπορεί να κάνει γοητευτική μια βιογραφία αν ξέρει να εντοπίζει το μεδούλι των όσων έζησε και κατανόησε- αλλά γιατί αισθανόμουν ότι δεν θα ήμουν ειλικρινής αν μιλούσα σε πρώτο πρόσωπο. Χρειαζόμουν έναν «άλλο». Μια δικλείδα ασφαλείας. Στην πορεία αυτοί οι δύο, εγώ, δηλαδή, ο αυτοβιογραφούμενος και ο ήρωας του έργου, άρχισαν να διαπλέκονται με έναν ιδιαίτερο τρόπο –ο ένας έμπαινε στη ζωή του άλλου- ώσπου στο τέλος ο ήρωας αυτονομήθηκε και απέκτησε τη δική του βιογραφία. Για αυτό και το βιβλίο είναι καθαρά ένα μυθιστόρημα με μυθοπλασία και όχι αυτοβιογραφικό.

–Ποια ήταν η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίσατε κατά τη διάρκεια της συγγραφής του βιβλίου;
Το πώς θα αποκτήσει αφηγηματικότητα. Ερχόμενος από ένα είδος λόγου, την ποίηση, και με μια εγγενή αδυναμία αλλά και αδιαφορία στις εκτενείς περιγραφές, μακροσκελείς αφηγήσεις και πλεοναστικές λεπτομέρειες, έπρεπε να βρω τον τρόπο να γίνει μυθιστόρημα υπηρετώντας τις βασικές προϋποθέσεις του: να είναι μια ιστορία με πλοκή, χαρακτήρες, τεχνικές αφήγησης κ.ά. Έτσι ενεργοποίησα και άλλα είδη λόγου και τέχνης, όπως τη φιλοσοφία, τη δοκιμιακή γραφή, το ημερολόγιο κ.ά. Γρήγορα όμως συνειδητοποίησα ότι αυτή η σύνθεση των μεθόδων γραφής, ήταν τελικά μια φυσική ανάγκη, ο τρόπος που μπορώ να εκφραστώ. Ποτέ όμως δεν ξέχασα ότι όλα αυτά τα είδη υπηρετούν τον κεντρικό στόχο. Να είναι το τελικό αποτέλεσμα ένα μυθιστόρημα.
–Ο ήρωάς σας καταφέρνει να ξεφύγει από την κοινωνικοπολιτική κατάσταση που κυριαρχεί στην πόλη όπου ζει, αλλά και από το παρελθόν του. Είναι η πορεία του μια πορεία αυτογνωσίας και εν τέλει ελευθερίας. Η αυτογνωσία οδηγεί τελικά πάντα στην ελευθερία;
Ο μεγαλύτερος δέσμιός σου είναι ο εαυτός σου –κάνει και ωραία ρίμα…-. Αλλά κι αυτός είναι δέσμιος των άλλων. Όλα είναι μια αλυσίδα. Για να σπάσει αυτή χρειάζεται να αποκτήσεις τη γνώση, τη σκέψη και την ενσυναίσθηση. Ο ήρωας μέσα από μια σειρά περιστατικών που συναντά στις βόλτες του στην πόλη, αλλά και στη γύρα του στα στέκια των αναμνήσεών του, αρχίζει να κατανοεί τι έζησε προσωπικά αλλά και ως κοινωνικό ον. Ασκεί μια ανελέητη κριτική σε πολλές από τις εκφάνσεις του κόσμου μας, στην εκπαίδευση, στην πολιτική, στους δημοσιογράφους, στους ιερωμένους, στους λογοτέχνες, στους εμπόρους, στην «κοινή γνώμη», στον πόλεμο κ.ά. Αυτή όμως δεν γίνεται αφ’ υψηλού. Γίνεται ταυτόχρονα με τη δική του σκληρή αυτοκριτική. Ερμηνεύει τον εαυτό του μέσα από τον κόσμο και το αντίστροφο. Πολλά από τα γεγονότα που παρουσιάζονται στο βιβλίο είναι αληθινές καταστάσεις, τις έχω βιώσει στην προσωπική μου ζωή, αλλά και τα έχουμε ζήσει τα τελευταία χρόνια ως κοινωνικές καταστάσεις. Ο ήρωας λοιπόν προσπαθεί να κλείσει τους λογαριασμούς του ανοίγοντας έναν αδυσώπητο διάλογο με αυτούς. Μόνο έτσι μπορεί να φθάσει στην ελευθερία.
–Οι σπουδές σας στη Φιλοσοφική συνεπικούρησαν στο γεγονός ότι ασχοληθήκατε με την ποίηση και γενικά με τη λογοτεχνία;
Όλα βοηθούν «αν έχεις μάτια να τα δεις, αν έχεις χέρια να τα αγγίξεις […] αρκεί να πας ολάνοιχτος γυρεύοντάς τα» όπως γράφει σε έναν στίχο της η Λένα Παππά και μελοποίησαν έξοχα οι λατρεμένοι μου Κατσιμχαίοι. Αλλιώς μένουν όλα ένα «κλειστό δωμάτιο» και ας είναι, εν προκειμένω, πολυώροφο κτήριο με εκατοντάδες αίθουσες και δεκάδες καθηγητές.
–Είστε εκδότης και διευθύνετε την Επιθεώρηση Ποιητικής Τέχνης Ποιείν (www.poiein.gr). Πόσο δύσκολο είναι στις μέρες μας να μιλάει κανείς για ποίηση;
Το πιο εύκολο είναι. Αφθονία σε όλα. Ποιήματα, ποιητές, παρουσιάσεις βιβλίων, εκδηλώσεις, περιοδικά, διαδικτυακές αναρτήσεις, Ποιητικά Εργαστήρια, Ανθολογίες, Φεστιβάλ, Βραβεία, Έπαινοι, ποιητικές εκδρομές και ένα σωρό άλλα. Αφθονία σε όλα. Για όλα τα βαλάντια, τα τάλαντα, τις φαντασιώσεις, τις σκοπιμότητες αλλά και τα ταλέντα. Και εκτός όμως του «χώρου». Πού καταφεύγουν, ας πούμε, οι πολιτικοί όταν θέλουν να μεταδώσουν ένα μήνυμα στον «λαό»; Όταν θέλουν να κάνουν επίκληση στο ήθος τους; Όταν θέλουν να αποκτήσουν πειστικότητα; Στον Καβάφη…Το ζήσαμε για ακόμα μια φορά, πολύ πρόσφατα. Και αφού είναι της μόδας ο όρος, θα τον επαναλάβω και εγώ: Η ποίηση εργαλειοποιείται περίτεχνα. Τι ωραίο οξύμωρο σχήμα ε; Να ένας καινούργιος στίχος…
–Αντιμετωπίζετε δυσκολίες στη διαχείριση του Ποιείν;
Καμία. Αισίως του χρόνου θα συμπληρωθούν είκοσι χρόνια αδιάλειπτης λειτουργίας του. Όσο περνάει ο καιρός, τόσο απολαμβάνω περισσότερο τη διαχείρισή του. Γιατί; Γιατί δεν έχω κανένα βαρίδιο, κανένα άγχος, κανέναν στόχο πλην ενός. Τη χαρά του μοιράσματος. Να τονίσω όμως ότι σε αυτό έχουν καθοριστική συμβολή όλοι οι συνεργάτες του Ποιείν, που συνδράμουν καθημερινά στέλνοντας αφιλοκερδώς τις μεταφράσεις τους, τις κριτικές τους, τις αναγνώσεις του, εν τέλει τα «παιχνίδια» τους που θέλουν να τα μοιραστούν κι αυτοί με τους άλλους και οι άλλοι με τους άλλους και πάει λέγοντας…
–Κλείνοντας, θα θέλατε να μας πείτε αν ήδη έχει γεννηθεί η σπίθα ή ο κεντρικός ήρωας σας για ένα νέο σας έργο;
Αυτό που έχει γεννηθεί και ήδη έχει αρχίσει να πραγματώνεται δημιουργικά, είναι ο θεατρικός λόγος. Να αναμετρηθώ με τους χαρακτήρες που δημιουργώ και επί σκηνής. Είναι μια νέα πολύ εποικοδομητική για μένα εμπειρία στην οποία μπαίνω με την άγνοια και το θράσος του πρωτάρη. Μακάρι και με την τύχη του…