Ελευθερία Γιαννακοπούλου: συνέντευξη στη Μαρία Τσακίρη

Συγγραφέας του βιβλίου Το άρωμα του θανάτου – Εκδόσεις Γραφή

Μια νεαρή, που προσπαθεί να καταλάβει ποια είναι, τι αξίζει και γιατί νιώθει τόσο διαφορετική από τους άλλους, που την έλκουν όσα εκείνοι αποφεύγουν, πρωταγωνιστεί στο βιβλίο της Ελευθερίας Γιαννακοπούλου. Είναι η Ιζαμπέλα Μπερνάρντ, η οποία καλείται να επιβιώσει όχι μόνο στον κλειστό, ελιτιστικό κόσμο μιας ακαδημίας γεμάτη μυστικά όπου τα νήματα κινεί μια διευθύντρια που η συγγραφέας αποκαλεί “κοράκι. Εκτός από τα πρόσωπα που πλαισιώνουν την ηρωίδα της, σημαντικό ρόλο έδωσε κατά τη συγγραφή και στη μοίρα. Όπως λέει στο Vivlio-life “Η μοίρα της Μπέλας αντανακλά ό,τι υπήρξε, ό,τι έκρυψε και ό,τι αρνήθηκε να γίνει. Παρά την επαναστατική της ώθηση προς το επικίνδυνο, πάλεψε εναντίον της μοίρας της, αλλά και την αποδέχτηκε. Δεν θα σας πω αν τα κατάφερε, θα σας πω μόνο πως της δόθηκε η ευκαιρία. Αυτό, ίσως, να είναι και η μόνη λύτρωση που μπορεί να της προσφέρει η ιστορία της”.

Ιζαμπέλα Μπερνάρντ. Είναι το κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας σας και θέλουμε να γνωρίσουμε, λίγο καλύτερα την ηρωίδα σας, ταξιδεύοντας μαζί σας στο χρόνο και στο Παρίσι του 1984.
Η Ιζαμπέλα Μπερνάρντ είναι ένα κορίτσι δεκαοκτώ χρονών που μεγάλωσε στο Παρίσι, σε μία οικογένεια με πολλούς κανόνες και ακόμη περισσότερες απαιτήσεις. Είναι ωστόσο, ένα παιδί ενός Παρισιού που αλλάζει. Το 1984, η κοινωνία βιώνει την μετάβαση από τις αυστηρές, παραδοσιακές αξίες του παρελθόντος, σε έναν κόσμο πιο ελεύθερο, αλλά και πιο αβέβαιο. Είναι μία ηρωίδα με εσωτερική πολυπλοκότητα. Προσπαθεί να καταλάβει ποια είναι, τι αξίζει και γιατί νιώθει τόσο διαφορετική. Την έλκουν όσα οι άλλοι αποφεύγουν και στην ανάγκη να βρει την ελευθερία της και να ανακαλύψει το χάος που αναβλύζει στις χαραμάδες της καθημερινότητας της, ταλαντεύεται ανάμεσα σε αυτό που της υπαγορεύει το καθήκον και αυτό που της ψιθυρίζει η ψυχή της. Σε τέτοιο βαθμό που γίνεται ακραία, ψυχρή και απρόβλεπτη.
H Ιζαμπέλα βρίσκεται σ΄ ένα σταυροδρόμι όπου το φως και το σκοτάδι παλεύουν μέσα της. Τι μπορείτε να μας πείτε για το παρελθόν της ώστε να αντιληφθούμε τους λόγους αυτής της εσωτερικής πάλης;
Αυτές οι δύο δυνάμεις την ορίζουν με τον ένα ή με τον άλλο τρόπο, απ’ όταν ήταν παιδί. Δεν μεγάλωσε σε ένα σπίτι γεμάτο συναισθηματική παρουσία. Αντίθετα, έζησε σε ένα πολυτελές σπίτι, μα η αίσθηση του σπιτιού, ήταν κρύα. Η μητέρα της έλειπε στα ταξίδια και ο πατέρας της, μολονότι παρών, υπήρχε περισσότερο σαν μία απόμακρη φιγούρα παρά σαν πηγή ζεστασιάς. Ήταν περιτριγυρισμένη από την σιωπή και την αποξένωση. Μία από τις χαρακτηριστικές εικόνες της παιδικής της ηλικίας είναι όταν ο πατέρας της, έβαλε να βάψουν τους τοίχους μαύρους, μόνο επειδή τους ζωγράφιζε με κηρομπογιές. Αυτή η έλλειψη έκφρασης, η ελευθερία που ερχόταν σε δόσεις και η απομόνωση, έφθειραν τη ψυχή της. Ακόμα και η συλλογή της από νεκρές νυχτοπεταλούδες, ήταν για να φτιάξει το πρώτο ‘’μουσείο’’ συναισθημάτων της, να επιβληθεί στον θάνατο ή στα κομμάτια που πέθαναν μέσα της.
Ακαδημία Νόρθρεντ. Βρίσκεται στην επαρχία της Προβηγκίας και η Ιζαμπέλα βρίσκεται εκεί, επειδή την έχουν στείλει για σπουδές, όπως γράφετε στο οπισθόφυλλο. Αυτό σημαίνει πως δεν ήταν δική της επιλογή;
Όχι. Η Ακαδημία Νόρθρεντ δεν ήταν δική της επιλογή, αλλά των γονιών της. Η αναχώρησή της, ήταν σαν εξορία γι’ αυτήν. Σαν να της υπέδειξαν, σιωπηλά, ότι δεν ανήκει πια εδώ ή ότι πρέπει να ‘’διορθωθεί’’. Ποτέ δεν της δόθηκε η ευκαιρία να διεκδικήσει τον αληθινό της εαυτό, να τον χτίσει με συναισθηματικά στηρίγματα, με αποτέλεσμα να είναι το μέρος όπου αυτή η βόμβα της εσωτερικής σύγκρουσης θα πάρει μέρος. Όχι ως μία αντίδραση για όλα όσα της επιβλήθηκαν, αλλά ως μία επικίνδυνη φόρτωση μιας απότομης ελευθερίας που παρουσιάζεται σε ένα άτομο ήδη διαταραγμένο από τη ζωή, την αντίληψη των πραγμάτων και κυριότερα της ψυχής.
«Η Κάρμεν Φερέ, η διευθύντρια της ακαδημίας στην οποία φοιτά, είναι το κοράκι που την κατασκοπεύει υπόγεια». Στο πρόσωπο αυτό, μάλλον πρέπει να σταθούμε. Κοράκι την χαρακτηρίζετε και θέλουμε να μάθουμε το λόγο.
Ο χαρακτηρισμός ‘’κοράκι’’ για την Κάρμεν Φερέ δεν ήταν τυχαίος. Το κοράκι κουβαλά συμβολισμούς, όπως το προμήνυμα, τον παρατηρητή, τον μεσολαβητή ανάμεσα στο ορατό και το αόρατο. Έτσι βιώνει η Μπέλα την διευθύντρια, σαν μία φιγούρα που δεν της ξεφεύγει τίποτα, που την παρακολουθεί αθέατη. Θα ήθελα να πιστεύω πως διαβάζοντας το βιβλίο, ο αναγνώστης αισθανθεί αυτή τη σύνδεση και ίσως, σε μία από τις πιο καθοριστικές σκηνές της ιστορίας, να φανταστεί την Κάρμεν Φερέ ως τη μορφή ενός κορακιού.
Δώστε μας κάποια στοιχεία από την πλοκή που θα κρατήσει ζεστό το αναγνωστικό μας ενδιαφέρον.
Η Ιζαμπέλα Μπερνάρντ καλείται να επιβιώσει όχι μόνο στον κλειστό, ελιτιστικό κόσμο μιας ακαδημίας γεμάτη μυστικά, αλλά και μέσα από την ίδια της την ψυχή. Φτάνει στην ακαδημία Νόρθρεντ με μια βαριά κληρονομιά στη πλάτη της και μια λαχτάρα να ξεφύγει από όσα την καταπνίγουν. Εκεί, θα βρεθεί ανάμεσα σε δύο αντιθετικούς χαρακτήρες. Τον Πίτερ που θα ξυπνήσει μέσα της το σκότος και τον ήρεμο Χένρι, το κάλεσμα πίσω στην αθωότητα. Ένα μενταγιόν θα διχάσει τις επιλογές της για να σώσει ή να καταδικάσει για πάντα κάτι πολύ μεγαλύτερο από εκείνη. Είναι ένα ψυχογράφημα που στήνεται πάνω στο μυστήριο και στη βία της ψυχής. Ένα έναυσμα για το κακό, μεταφυσικές νύξεις, ένα παιχνίδι εξουσίας και μία αργή διολίσθηση προς το ανεπανόρθωτο, σπέρνουν το δικό τους ποίημα στο ταξίδι της Μπέλας, ανάμεσα στην αμαρτία και την μετάνοια.
«Τι είναι αμαρτία;» αναρωτιέστε. Θέλετε να μας βάλετε στη σκέψη σας και τον ορισμό της αμαρτίας όπως τον βλέπετε εσείς;
Η αμαρτία, όπως την αντιλαμβάνομαι, είναι η συνειδητοποίηση του εαυτού που δεν μπορεί να αποδεχτεί ή να κατανοήσει πλήρως τις αντιφάσεις του. Είναι η στιγμή που κάποιος στρέφει το μαχαίρι προς τον εαυτό του και συνειδητοποιεί πως ο κορμός της αθωότητας, έχει ήδη ξεψυχήσει. Είναι μία ενδόμυχη αποδοχή του ‘’εγώ’’ που έχει χάσει το δρόμο του. Όπως λέει και ένας στίχος της Αμερικανoγιαπωνέζας τραγουδίστριας Mitski «Είμαι το δάσος και είμαι η φωτιά και είμαι ο μάρτυρας που το παρακολουθεί». Είμαστε η αιτία, το δοχείο της αποδοχής και οι παρατηρητές της επώδυνης ύπαρξής μας. Είναι η εσκεμμένη προδοσία της αλήθειας μας, όταν γνωρίζουμε τις επιθυμίες μας και πόσο μακριά μπορούμε να φτάσουμε, όταν αυτές επιτίθενται μόλις γίνουν κακοήθεις και εμμονικές.
Στο βιβλίο σας υπάρχουν αναφορές στην τέχνη, που σε κάποια σημεία της δίνετε και μεταφυσικά χαρακτηριστικά.
Ήθελα η δύναμη της τέχνης να γίνει ένα ‘’ζωντανό κύτταρο’’ που οδηγεί την πλοκή και τους χαρακτήρες στα σκοτεινά ένστικτα και μυστικά τους.
Κάνετε λόγο για αναγεννησιακούς πίνακες οι οποίοι αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης της σκοτεινής υπόθεσης που καταπιάνεστε. Ποιος ήταν εκείνος ο πίνακας που επηρέασε περισσότερο την πλοκή σας;
Πηγή έμπνευσης έχω πάρει από πολλούς Αναγεννησιακούς πίνακες και μη. Στο βιβλίο μου υπάρχουν αρκετές αναφορές πάνω στην τέχνη διαφόρων περιόδων. Ο πίνακας που επηρέασε και ήταν πυρήνας της μετέπειτα εξέλιξης της πλοκής, θα έλεγα πως είναι, αναμφίβολα, ‘’Ο Εφιάλτης’’ του Γιόχαν Χάινριχ Φίσλι. Απεικονίζεται μία γυναίκα με λευκό φόρεμα πάνω σε ένα κρεβάτι και μία δαιμονική μορφή να κάθεται στο στήθος της. Ένα άλογο ξεπροβάλλει από τις κουρτίνες και παρακολουθεί το φρικτό θέαμα. Μπορεί να ερμηνευτεί ως η ίδια η συνείδηση του αναγνώστη που κοιτάει το ανείπωτο. Όμως ολοκληρωτικά σαν πίνακας, προμηνύει την κρίσιμη στιγμή που η Μπέλα θα επιλέξει πλευρά στο μέλλον και η σκηνή του πίνακα, θα ζωντανέψει με το δικό της τρόπο.
Μετάνοια και μοίρα. Λένε πως η μεταμέλεια δεν είναι τόσο η στεναχώρια γι αυτό που κάναμε όσο το τι μπορεί να πάθουμε εξαιτίας του. Θα συμβεί το ίδιο στην ηρωίδα σας;
Για την Μπέλα, η μετάνοια δεν εκδηλώνεται ως θλίψη για το κακό που έχει κάνει, τουλάχιστον όχι στην αρχή, αλλά ως μία αγωνία για το τίμημα που θα κληθεί να περάσει. Κάθε της κίνηση προς τη μετάνοια αναμετριέται με τις αμετάκλητες συνέπειες ενός λάθους που έχει ήδη σφραγίσει το μέλλον. Η συνειδητοποίηση των κακών επιλογών είναι ένα πράγμα, αλλά ο φόβος του τι θα την κυνηγήσει έπειτα, πηγάζει από τον εγωιστικό ιστό που την αιχμαλωτίζει και είναι ίσως ο τελικός εχθρός της ψυχής της.
Και η μοίρα; Κανείς μας δεν μπόρεσε ποτέ να τα βάλει μαζί της; Η Ιζαμπέλα θα τα καταφέρει;
Η μοίρα της Μπέλας αντανακλά ό,τι υπήρξε, ό,τι έκρυψε και ό,τι αρνήθηκε να γίνει. Παρά την επαναστατική της ώθηση προς το επικίνδυνο, πάλεψε εναντίον της μοίρας της, αλλά και την αποδέχτηκε. Δεν θα σας πω αν τα κατάφερε, θα σας πω μόνο πως της δόθηκε η ευκαιρία. Αυτό, ίσως, να είναι και η μόνη λύτρωση που μπορεί να της προσφέρει η ιστορία της. Άδικα ή δίκαια, αυτό το αφήνω πάνω στον αναγνώστη.
Πίτερ και Χένρι. Είναι οι δυο ανδρικοί χαρακτήρες του βιβλίου. «Σαν το γιν και το γιανγκ, είναι το δίλημμα της μοίρας της», γράφετε και θα θέλαμε να μας εξηγήσετε γιατί.
Ο Πίτερ αντιπροσωπεύει την σκοτεινή έλξη προς την απαγορευμένη γνώση, το απερίσκεπτο πάθος που την κυβερνάει για έλεγχο. Είναι το μονοπάτι που πάντα ήθελε να βρει, αν και ξεπερνάει τα όρια της ελευθερίας και φτάνει αυτά της αυτοκαταστροφής. Ο Χένρι από την άλλη, με την ηθική του ακεραιότητα, της προσφέρει το στίγμα της βεβαιότητας πως υπάρχει και ένας άλλος δρόμος -πιο φωτεινός και ανθρώπινος. Ωστόσο για την Μπέλα, βλέπει αυτό τον δρόμο σαν ένα σοκάκι που δεν μπορεί να αναμετρηθεί με το άλμα ελευθερίας που της δίνεται από τον Πίτερ. Ανάμεσα σε αυτούς τους δύο πόλους, αφήνει τον εθισμό να πάρει το τιμόνι.
Πώς καταλήξατε στον τίτλο του βιβλίου σας και ποια μυρωδιά σας έρχεται στο μυαλό όταν ψιθυρίζετε τον τίτλο του άρωμα θανάτου;
Ο τίτλος Το Άρωμα του Θανάτου, γεννήθηκε από την ανάγκη να συνδυάσω δύο έννοιες που είναι διαφορετικές μεταξύ τους. Την εγγύτητα ενός αρώματος και την ψυχρή απουσία του θανάτου. Την ίδια στιγμή που το άρωμα σε πλησιάζει, ο θάνατος σε περιβάλλει από μακριά. Είναι Αυτό που παίρνει την ουσία και ταυτόχρονα βρίσκεται παντού γύρω σου, αόρατα. Ο θάνατος, ως έννοια, δεν είναι μόνο το φυσικό τέλος, αλλά και η μεταμόρφωση ενός νέου εαυτού, καλού ή κακού. Η Μπέλα βρίσκει μία αρρωστημένη άνεση σε αυτόν. Από τις νεκρές νυχτοπεταλούδες, στη πιο ζοφερή πράξη και τελικά, αυτή του ψυχικού της εαυτού. Ο Θάνατος την περιτριγυρίζει από πάντα, αφήνει το ίχνος του και τον νιώθει πολλές φορές να είναι εκεί, μαζί της.
Για εμένα προσωπικά, το άρωμα του θανάτου, είναι τόσο γήινο όσο και αβυσσαλέα μεταφυσικό. Είναι σαν ένα μπουκέτο από μαύρες ορχιδέες και λευκά κρίνα, κάτω από την βραδινή ψύχρα του χειμώνα. Τον καθαρό αέρα μετά από την βροχή, την πικράδα του υγρού χώματος και την οξύτητα των μαραμένων πετάλων. Είναι υπνωτικό, σαν μια ομίχλη που εισχωρεί μέσα σου και σπείρει την νύχτα, το κιόσκι του απαγορευμένου. Είναι περισσότερο ένα σύνολο αισθήσεων, σαν ένα σκοτεινό δάσος που σε καλεί να ενσωματωθείς με αυτό. Είναι ο καθρέφτης που σε αντανακλά στον ορίζοντα της αβύσσου. Αυτό που σε συνδέει με τον ομφάλιο λώρο της ψυχής σου.
Επιλέξατε την πρωτοπρόσωπη αφήγηση. Πόσο βαθιά στην ψυχή της Ιζαμπέλας κατορθώσατε να εισχωρήσετε;
Η επιλογή της πρωτοπρόσωπης αφήγησης, στην οποία έχω αδυναμία, ήρθε φυσικά με την ίδια τη φύση της Μπέλας. Η σύνδεση είναι πιο άμεση και πολύ πιο προσωπική, ειδικότερα για τις εσωτερικές της συγκρούσεις, τις υπαρξιακές της ανησυχίες και το σκοτάδι που ξεδιπλώνεται από μέσα της. Έπρεπε να βυθιστώ σε αυτό τον τρόπο γραφής και να κατανοήσω ποια είναι, χωρίς να θέσω καμία απόσταση. Έως ένα μέτρο, κατόρθωσα να την βιώσω. Ακολούθησα κάθε της σκέψη, κάθε απόγνωση και επιθυμία. Ο χαρακτήρας της είναι τόσο περίπλοκος, που οι πτυχές της ψυχής της παραμένουν ένας λαβύρινθος, ένα αίνιγμα. Αυτό ακριβώς την κάνει και τόσο αληθινή για εμένα.

Λίγα λόγια για το βιβλίο
Στο Παρίσι του 1984, η νεαρή Ιζαμπέλα Μπερνάρντ ζει στη σκιά της καταπιεστικής οικογένειάς της. Όταν την στέλνουν να σπουδάσει στην ακαδημία Νόρθρεντ, στην επαρχία της Προβηγκίας, ανακαλύπτει έναν κόσμο γεμάτο μυστικά. Ανάμεσα στα αινιγματικά αγάλματα της αυλής που ζωντανεύουν τα βράδια, το μόνο που την προστατεύει από τις δυνάμεις τους είναι ένα μενταγιόν -ο απόκρυφος πυρήνας όσων την περιβάλλουν-.
Η μυστηριώδης Κάρμεν Φερέ, διευθύντρια της ακαδημίας, την παρακολουθεί με αδιευκρίνιστες προθέσεις και ο Χένρι, ένα αγόρι με αγγελικό πρόσωπο προσπαθεί να την προειδοποιήσει για τους κινδύνους που διατρέχει. Τελικά παρασύρεται από τον Πίτερ, έναν γοητευτικό συμφοιτητή της, σε έναν χορό ηθικών διλημμάτων και αμαρτιών.
Η Μπέλα καλείται να αναμετρηθεί με τη μετάνοια και τις συνέπειες των επιλογών της, ενώ θα έρθει αντιμέτωπη με το τίμημα της μοίρας που κυνηγά κάθε σπιθαμή της ψυχής της.

Βιογραφικό
Μία μούσα που γεννήθηκε για να δίνει μορφή στο ανείπωτο. Μία ψυχή που υφαίνει κόσμους από τα νήματα της σιωπής.
Η Ελευθερία Γιαννακοπούλου γεννήθηκε το 2003 κάτω από τον αγκαθωτό ήλιο του Αυγούστου στην Αθήνα. Σπούδασε την Τέχνη της Σκηνοθεσίας και αποφοίτησε το 2023. Το κάλεσμα της συγγραφής την κέρδισε από την ηλικία των 14, όταν άρχισε να μοιράζεται τις ιστορίες της σε κοινωνικές πλατφόρμες αφήγησης. Η γραφή της χορεύει ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό. Αφήνει συναισθήματα μιας γλυκόπικρης μελαγχολίας, χρωματισμένη με έναν οδυνηρά όμορφο τρόμο και μια κινηματογραφική και σκιώδη ζεστασιά. Το πρώτο της βιβλίο Το Άρωμα του θανάτου αποτελεί το ντεμπούτο της στον κόσμο της λογοτεχνίας.