Μαίρη Τυφλιώρη: συνέντευξη στη Μαρία Τσακίρη

Συγγραφέας του βιβλίου Η βαλίτσα της φυγής – Εκδόσεις Γραφή

Οι ιστορίες της Μαίρης Τυφλιώρη γεννιούνται καθώς γράφει, όπως και η ιστορία της Σόφης που πρωταγωνιστεί στο βιβλίο της. Τα θέματά της είναι υπαρκτά και πολυσυζητημένα, αλλά οι ήρωές της είναι ολότελα φανταστικοί και έρχονται αντιμέτωποι με αλήθειες, άλλοτε ανώδυνες κι άλλοτε τόσο συνταρακτικές που καθορίζουν αόρατα τη ζωή τους. Όπως λέει στο Vivlio-life η συγγραφέας «Η αλήθεια έχει πάντοτε ένα βάρος. Ποτέ το ίδιο και ποτέ δεν είναι απευθυνόμενη σε ανθρώπους της ίδιας ψυχικής δύναμης για να το αντέξουν. Η αλήθεια μάχεται πάντα με την ανάγκη της επιβίωσης. Κάποιοι άνθρωποι την αλήθεια τη νιώθουν δυσβάσταχτη κι επιλέγουν την απόκρυψή της για να επιβιώσουν αναίμακτοι. Κάποιοι άλλοι, περιφρονούν την παραμορφωμένη επιβίωση, για να ρισκάρουν να δουν την αλήθεια κατάματα και οπλίζονται για να την αντιμετωπίσουν με θάρρος».

Κάθε τίτλος κεφαλαίου του βιβλίου σας θα μπορούσε να αποτελεί και κεντρικό του τίτλο. Με ποιο κριτήριο καταλήξατε στο συγκεκριμένο.
Η αλήθεια είναι, πως δυσκολεύτηκα αρκετά για να καταλήξω σ΄αυτόν τον τίτλο. Ίσως, επειδή απέκλεισα με κάποιον τρόπο όλους τους υπόλοιπους, θεωρώντας πως ή κάποιοι ήταν αρκετά αφηρημένοι, ή κάποιοι τόσο δυναμικοί, ώστε να προϊδεάσουν ανάλογα, τον αναγνώστη ή την αναγνώστρια για την όλη θεματική του βιβλίου.
Η επιλογή του τίτλου ‘’Η βαλίτσα της φυγής’’, ήλπιζα ότι θα ωθούσε σε μια έντονη τάση για να ξεφύγει κανείς, αν όχι μόνο από τα δύσκολα και τα δυσάρεστα που κατακλύζουν την καθημερινότητά μας, αλλά κι από τα τετριμμένα, τα βαρετά, τα ασφυκτικά επαναλαμβανόμενα, που ροκανίζουν το χρόνο μας.
Το πρόσωπο της ηρωίδας του κεφαλαίου Η βαλίτσα της φυγής πολλές αναγνώστριες θα αναγνωρίσουν τη δική τους ιστορία ή επιθυμία: Μια βαλίτσα στο χέρι και φεύγω απ΄ότι μ΄ ενοχλεί, ό, τι με κουράζει, ό,τι με καταδιώκει. Πόσο κοντά ήρθατε στη Σόφη;
Δεν μπορώ να ξέρω αν υπήρξε ποτέ αληθινή ιστορία σαν της δικής μου Σόφης. Μπορώ να πω με βεβαιότητα όμως, από τη συναναστροφή μου με γυναίκες, ότι σε όλες γεννήθηκε κάποια στιγμή στη ζωής τους η επιθυμία για φυγή. Η αγαπημένη τους έκφραση ήταν: Αχ! να μπορούσα να εξαφανιστώ! Η δική μου αγαπημένη ήταν: Να ανεβώ σε ένα τρένο να γυρίσω τον κόσμο! Περισσότερο ταξιδιάρικη, παρά φυγής! Δεν ξέρω ακόμα αν η Σόφη μοιάζει περισσότερο με τις άλλες ή με εμένα. Της έκανα τη χάρη να φύγει πολλές φορές και στο τέλος την άφησα να πιστεύει ότι θεράπευσε την ανάγκη της. Πολύ φοβάμαι, ότι κάποια στιγμή θα υποτροπιάσει.
Έχω την αίσθηση πως η ιστορία της Σόφης αγγίζει πολύ την ψυχή των αναγνωστριών, κυρίως. Σκεφτήκατε ποτέ να παρουσιάσετε τα βιώματά της, τις τάσεις φυγής της και την τελική της απόφαση για την τύχη της βαλίτσας της, σ’ ένα μυθιστόρημα;
Όλες οι μικρές ιστορίες, κατά τη γνώμη μου, και όχι μόνο οι δικές μου, μπορούν να γίνουν μυθιστορήματα. Αρκεί να εισχωρήσουν παράλληλα κι άλλες, ανθρώπων που ανήκουν στο περιβάλλον των ηρώων και των ηρωίδων και εμπλέκονται στα ίδια γεγονότα. Έτσι, θα βοηθήσουν τον αναγνώστη και την αναγνώστρια έχοντας πάρα πολλά στοιχεία των χαρακτήρων και των γεγονότων, μέσα από την αλληλεπίδραση των προσώπων στο να κατανοήσει και να υποστηρίξει τα ‘’γιατί’’ που γεννιούνται σε κάθε τους επιλογή.
Στο διήγημα, ο-η συγγραφέας αφήνει τον αναγνώστη και την αναγνώστρια πιο ελεύθερο-η να υποψιαστεί, να αμφιβάλλει, να κρίνει, να υποθέτει.
Στο οπισθόφυλλό σας επαναλαμβάνοντας την έκφραση «Για όλα είναι ικανός ο άνθρωπος…» παραθέτετε κάποια παραδείγματα. Ας σταθούμε στο τελευταίο: «Μπορεί να αναζητήσει την αλήθεια για να λυτρωθεί, αλλά και να την αποκρύψει για να σωθεί» και να το αναλύσουμε μαζί.
Η αλήθεια έχει πάντοτε ένα βάρος. Ποτέ το ίδιο και ποτέ δεν είναι απευθυνόμενη σε ανθρώπους της ίδιας ψυχικής δύναμης για να το αντέξουν. Η αλήθεια μάχεται πάντα με την ανάγκη της επιβίωσης.
Κάποιοι άνθρωποι την αλήθεια τη νιώθουν δυσβάσταχτη κι επιλέγουν την απόκρυψή της για να επιβιώσουν αναίμακτοι.
Κάποιοι άλλοι, περιφρονούν την παραμορφωμένη επιβίωση, για να ρισκάρουν να δουν την αλήθεια κατάματα και οπλίζονται για να την αντιμετωπίσουν με θάρρος.
Οι ήρωές μου έρχονται αντιμέτωποι με αλήθειες, άλλοτε ανώδυνες κι άλλοτε τόσο συνταρακτικές που καθορίζουν αόρατα τη ζωή τους.
Πολλά είναι τα πρόσωπα που μας κρατούν συντροφιά στα έντεκα διηγήματά σας. Είναι επινοημένοι χαρακτήρες ή πρόσωπα που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο συναντήσατε κάπου κάποτε και επηρέασαν τη ζωή και τη σκέψη σας;
Ίσως φανεί πεζό, αλλά στην πραγματικότητα, δε γράφω μια ιστορία που μου είναι από κάπου γνωστή ή έχω από πριν εμπνευστεί. Οι ιστορίες μου γεννιούνται καθώς γράφω. Το μόνο που κάνω από πριν είναι να εστιάσω σε ένα κοινωνικό πρόβλημα ή σε ένα ανθρώπινο αδιέξοδο. Παράδειγμα: κακοποίηση, μοναξιά, ομοφυλοφιλία, αιμομιξία, προδοσία και τόσα άλλα. Επιλέγω το θέμα και αφήνω τα πρόσωπα της ιστορίας να το αντιμετωπίσουν. Τα θέματα είναι υπαρκτά και πολυσυζητημένα, αλλά οι ήρωες και οι ηρωίδες της ιστορίας είναι ολότελα φανταστικά. Φυσικά και συνυπάρχουν η προσωπική μου οπτική και ηθική στην εξέλιξη των γεγονότων. Ούτε το τέλος το γνωρίζω από πριν. Ίσως γιατί δεν πιστεύω ότι στην πραγματικότητα αυτό υπάρχει. Είναι το δικό μου τέλος στη διήγησή μου. Δεν έχω να πω τίποτε άλλο.
Χρησιμοποιείτε σε κάθε κεφάλαιο του βιβλίου σας και μία ρήση. “Μερικές φορές η ευτυχία έγκειται στο να βρεις τη σωστή ισορροπία στη δυστυχία» του Αμερικανού συγγραφέα Όρσον Σκοτ Καρντ είναι μία από αυτές. Σας αντιπροσωπεύει; Και αν ναι πως μπορεί άραγε κανείς να βρει μ’ αυτό τον τρόπο την ευτυχία;
Το κλειδί της φράσης αυτής βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, στο «μερικές φορές». Ναι. Όταν η σκέψη ενός ανθρώπου επικεντρώνεται στα δικά του αποκτήματα και όχι μόνο υλικά αλλά και ψυχικά, τα οποία δεν είναι απαραίτητα σε όλους δεδομένα, μπορεί να απαλύνει τη δυστυχία και να την χλευάσει. Ακόμα κι αν πειστεί ότι η δυστυχία πάντα έχει πολλά και χειρότερα από τα δικά του πρόσωπα, ενώ η ευτυχία έχει μόνο ένα, με συγκεκριμένο αλλά αόρατο περίγραμμα, θα μπορούσε να κάνει την επιλογή του. Να ισορροπήσει στα «θέλω» του.
Ευχαριστείτε τη Βάνα Βουρτσάκη, δασκάλα ηθοποιό, σκηνοθέτη και συγγραφέα που αποδυνάμωσε όπως σημειώνετε «τις αναστολές μου γι αυτή την έκδοση». Θέλετε να μοιραστείτε μαζί μας το λόγο που κρύβεται πίσω από αυτές τις αναστολές;
Με τη φίλη Βάνα Βουρτσάκη, μπήκαμε με όρεξη και ελπίδα στη μελέτη των προηγούμενων βιβλίων της Γλώσσας όλων των τάξεων του Δημοτικού Σχολείου για να εντοπίσουμε τη θέση της γυναίκας στα κείμενα. Θυμάμαι πόσο είχαμε ξαφνιαστεί από την τόσο μειονεκτική θέση της γυναίκας που άλλοτε ήταν ξεκάθαρη και άλλοτε υπέβοσκε σε όλα τα επίπεδα. Το συμπέρασμα ήταν ότι η θέση της γυναίκας στην ελληνική κοινωνία, μπορεί να φαίνεται ότι έχει αναβαθμιστεί στους νόμους, αλλά στη συνείδηση των ανθρώπων, στα ήθη και στα έθιμα που αναπαράγονται, δυστυχώς είναι ακόμα υποβαθμισμένη. Δεν είναι τυχαίο ότι καταγράψαμε το 80 τοις εκατό των διευθυντικών θέσεων καλύπτονταν αποκλειστικά από άνδρες.
Πιστεύω ότι ο-η συγγραφέας εκθέτει ένα κομμάτι του εσωτερικού του κόσμου, που είναι απροσπέλαστο στην πεζή του καθημερινότητα, γι΄αυτό και παραμένει ανεξιχνίαστο ακόμα κι από τον ίδιο. Η γραπτή του απεικόνιση μοιάζει με ένα κυνήγι θησαυρού που μπορεί να φέρει στην επιφάνεια άνθρακες. Πόσο είμαστε έτοιμοι να το εκθέσουμε; Και γιατί οι άλλοι να το βρουν ενδιαφέρον;
Ακόμα και η ταλαιπωρία του συγγραφέα με τις απανωτές απορρίψεις δεν είναι μια δοκιμασία; Ήμουνα τυχερή σε αυτό. Αλλά πριν το φοβόμουνα. Αυτές ήταν οι αναστολές μου…
Στο βιογραφικό σας διάβασα πως ασχοληθήκατε με τα στερεότυπα των φύλων αποσπασμένη στο Α.Π.Θ. Θέλετε να μας πείτε δυο λόγια για την πολύ ενδιαφέρουσα αυτή ενασχόλησή σας;
Η ενασχόλησή μου, όταν ήμουν αποσπασμένη στο Α.Π.Θ., ήταν στο να συντάσσω ερωτηματολόγια με κύριο θέμα «Τα στερεότυπα των φύλων» και να μελετώ και να αναλύω τις απαντήσεις των φοιτητών και φοιτητριών του Παιδαγωγικού Τμήματος του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Ομαδοποιούσα τις απαντήσεις τους και με στατιστικό τρόπο κατέγραφα τα αποτελέσματά τους. Δεν περίμενα, από τόσο νεαρά άτομα να έχουν αυτές τις αντιλήψεις για τα φύλα. Κυρίως για τις γυναίκες. Ήταν πραγματικά λυπηρό. Ελπίζω αυτό να έχει αλλάξει.
Ένα δεύτερο σημαντικό σημείο του βιογραφικού σας είναι πως έχετε γράψει δοκίμιο για την παρουσίαση της γυναίκας μέσα στα βιβλία της γλώσσας του Δημοτικού Σχολείου. Πού καταλήγετε στο δοκίμιό σας;
Με τη φίλη Βάνα Βουρτσάκη, μπήκαμε με όρεξη και ελπίδα στη μελέτη των προηγούμενων βιβλίων της Γλώσσας όλων των τάξεων του Δημοτικού Σχολείου για να εντοπίσουμε τη θέση της γυναίκας στα κείμενα. Θυμάμαι πόσο είχαμε ξαφνιαστεί από την τόσο μειονεκτική θέση της γυναίκας που άλλοτε ήταν ξεκάθαρη και άλλοτε υπέβοσκε σε όλα τα επίπεδα. Το συμπέρασμα ήταν ότι η θέση της γυναίκας στην ελληνική κοινωνία, μπορεί να φαίνεται ότι έχει αναβαθμιστεί στους νόμους, αλλά στη συνείδηση των ανθρώπων, στα ήθη και στα έθιμα που αναπαράγονται, δυστυχώς είναι ακόμα υποβαθμισμένη. Δεν είναι τυχαίο ότι καταγράψαμε το 80 τοις εκατό των διευθυντικών θέσεων καλύπτονταν αποκλειστικά από άνδρες.
Ας κλείσουμε αυτή τη συνομιλία επιστρέφοντας στο «για όλα είναι ικανός ένας άνθρωπος…». Γράφετε, λοιπόν, πως «Μπορεί να υποθάλψει ερωτικές παρενοχλήσεις για την προστασία της οικογένειας, να στραγγαλίσει τη σεξουαλική του επιλογή για χάρη της, αλλά και να την υποσκελίσει για την καριέρα του». Πιστεύετε πως η λογοτεχνία μπορεί να παίξει καθοριστικό ρόλο στην απόφαση του καθενός μας να μην καταστούμε ικανοί για κάτι από τα παραπάνω;
Είμαι πολύ αισιόδοξη στο ότι μπορούν να αλλάξουν όλα τα κακώς κείμενα. Η ανάγκη του ανθρώπου όχι μόνο να διευθύνει τη ζωή του, αλλά και να εισπράττει τον σεβασμό των συνανθρώπων του σε κάθε του επιλογή που είναι και το δυσκολότερο, θα πρέπει να είναι κοινωνικό ζητούμενο. Απαισιόδοξη είμαι όμως, στο χρόνο που θα χρειαστεί για να το πετύχουμε. Βαδίζουμε πολύ αργά. Σχεδόν σερνόμαστε. Και ναι. Όχι μόνο η λογοτεχνία, αλλά και όλοι οι άλλοι παράγοντες εξέλιξης, αν τρέξουμε λίγο, θα αλλάξουμε πολλά.

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Για όλα είναι ικανός ένας άνθρωπος…
Μπορεί να γίνει ο δολοφόνος μιας ψυχής και ταυτόχρονα ο σωτήρας της..
Μπορεί να υποθάλψει ερωτικές παρενοχλήσεις για την προστασία της οικογένειας, να στραγγαλίσει τη σεξουαλική του επιλογή για χάρη της, αλλά και να την υποσκελίσει για την καριέρα του.
Για όλα είναι ικανός ένας άνθρωπος…
Μπορεί να κολλήσει μια ετικέτα σε έναν άλλον άνθρωπο, αβασάνιστα, χλευάζοντάς τον.
Να αντιμετωπίσει τους φόβους του, τις τάσεις φυγής του, αλλά και να σχεδιάσει επιμελώς την εκδίκησή του.
Για όλα είναι ικανός ένας άνθρωπος…
Αν θέλει μπορεί καταγράφοντας το παρελθόν του να εντοπίσει τις ελλείψεις στο παρόν του και να τις διεκδικήσει.
Μπορεί να αναζητήσει την αλήθεια για να λυτρωθεί , αλλά και να την αποκρύψει για να σωθεί.

Βιογραφικό
H Μαίρη Τυφλιώρη γεννήθηκε στη Χαλάστρα Θεσσαλονίκης και ζει στη Θεσσαλονίκη.
Αποφοίτησε από το Παιδαγωγικό Τμήμα του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Ασχολήθηκε με τα στερεότυπα των φύλων αποσπασμένη στο Α.Π.Θ. Έγραψε δοκίμιο για την παρουσίαση της γυναίκας μέσα στα βιβλία της γλώσσας του Δημοτικού Σχολείου.
Είναι η συγγραφέας του βιβλίου «Το Άστρο» για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Α΄ τάξης.
Δίδαξε ως δασκάλα σε πολλά από τα σχολεία της πόλης Θεσσαλονίκης και των περιχώρων.
Γνωρίζει αγγλικά, γαλλικά και ιταλικά.
Είναι παντρεμένη και έχει ένα γιο.