Βασιλική Διαμαντή: συνέντευξη στη Μαρία Τσακίρη

Συγγραφέας του βιβλίου Στον καιρό της προδοσίας – Εκδόσεις ΕΞΗ

Καραγκούνα στην καταγωγή η Βασιλική Διαμαντή μας μεταφέρει με το μυθιστόρημά της στον τόπο που γεννήθηκε, σε μια γκρίζα εποχή, τότε που οι τσιφλικάδες αγόραζαν μαζί με τη γη των κολίγων και τις ζωές τους, τοποθετώντας την ιστορία της μέσα στα ακριβή όρια της σύγχρονης ιστορίας της Θεσσαλίας. Ήρωές της ο Μιλτιάδης και η Πασχαλιά. Εκείνη υποταγμένη στον πατέρα της, εκείνος ήθελε τους ανθρώπους του κάμπου συνεργάτες και όχι δούλους. Όπως λέει στο Vivlio-life η συγγραφέας «Μέσα σε μια εποχή φτώχειας, αδικίας και προδοσίας, όπου το μόνο σημαντικό ήταν η επιβίωση -που κι αυτή τη βίωναν οι άνθρωποι σαν Γολγοθά – ο έρωτας ενός τσιφλικά με την κόρη ενός κολίγα ήταν η μεγαλύτερη ατυχία. Ήταν καταστροφή και θάνατος». Στην ανάγνωση θα διαπιστώσετε τι εννοεί με τη λέξη ατυχία…

Θεσσαλικός κάμπος 1906. Εύθραυστη η περίοδος που επιλέξατε. Είναι η εποχή του μεγάλου αναβρασμού και της αντιπαράθεσης μεταξύ τσιφλικάδων και κολίγων. Να πάρουμε μια γεύση από το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο τοποθετήσατε τους ήρωές σας;
Ο κάμπος της Θεσσαλίας, μετά την απελευθέρωση από τους τούρκους το 1881, περνάει στα χέρια πλούσιων Ελλήνων του εξωτερικού. Οι άρχοντες αγοράζουν τα τσιφλίκια, που μπορεί να ήταν και ολόκληρα χωριά, αλλά μαζί αγοράζουν και τα σπίτια και τις ζωές των ανθρώπων που ζουν σ’ αυτά. Οι κολίγοι δεν ορίζουν τίποτα, ούτε καν τις γυναίκες και τις κόρες τους. Οι γυναίκες της εποχής ήταν αντικείμενα προς εκμετάλλευση, η ζωή τους δεν άξιζε κανένα σεβασμό. Μέσα σε μια εποχή φτώχειας, αδικίας και προδοσίας, όπου το μόνο σημαντικό ήταν η επιβίωση -που κι αυτή τη βίωναν οι άνθρωποι σαν Γολγοθά – ο έρωτας ενός τσιφλικά με την κόρη ενός κολίγα ήταν η μεγαλύτερη ατυχία. Ήταν καταστροφή και θάνατος.
Λαζαρίνα. Είναι το όμορφο παραδοσιακό χωριό του νομού Καρδίτσας, περιτριγυρισμένο από βελανιδιές και φτελιές, όπου λειτούργησε το πρώτο ελληνικό εργοστάσιο ζάχαρης. Πως τη συναντήσατε, όμως, στις αρχές του εικοστού αιώνα;
Το χωριό Λαζαρίνα, όπως και όλα τα γύρω χωριά, ήταν ιδιοκτησία του τσιφλικά Χρηστάκη Ζωγράφου. Ο πλούσιος Έλληνας «ευεργέτης», έστησε το κονάκι του στο χωριό Λαζαρίνα και προσπάθησε να εφαρμόσει στην περιοχή καινοτόμες καλλιέργειες, όπως το ρύζι και τα ζαχαρότευτλα. Έχτισε ένα εργοστάσιο ζαχάρεως και ένα ορυζοποιείο, αλλά όσο κι αν στάθηκε με τον βούρδουλα πάνω από τους κολίγους, όπως άρμοζε σε κάθε τσιφλικά, δεν ευόδωσε καμία προσπάθειά του.
Ας περάσουμε στους πρωταγωνιστές του μυθιστορήματός σας και ας γνωρίσουμε τον Μιλτιάδη και την Πασχαλιά. Η Πασχαλιά «είχε μάθει να υποτάσσεται στη θέληση του πατέρα της και των αφεντάδων, καθοδηγούμενη από τη μοίρα της γυναικείας της θέσης», γράφετε. Η ηρωίδα σας εκπροσωπεί όλες εκείνες τις γυναίκες με την κοινή μοίρα. Πόσο βαθιά στην ψυχή της κατορθώσατε να εισχωρήσετε;
Πολύ βαθιά θα έλεγα για τα δεδομένα της εποχής. Μέσα από τις εξομολογήσεις στην αδερφή της, γνωρίζουμε τις φοβίες των κοριτσιών της εποχής αλλά και τα φτερά που δίνει ο έρωτας ξεπερνώντας τα πάντα. Τελικά ο έρωτας δεν έχει εποχές, όπου εμφανιστεί απελευθερώνει δυνάμεις ανίκητες, ακόμα κι αν δεν συνάδουν με την εποχή και τη θέση των γυναικών.
Ο Μιλτιάδης, γιος του αφέντη της περιοχής έχει όραμα «να δει τον τόπο του να προοδεύει και τους ανθρώπους του να ζουν ελεύθεροι». Πώς συνδυάζονται οι δυο αντικρουόμενες πληροφορίες που μας δίνετε στο οπισθόφυλλο;
Ο Μιλτιάδης ρομαντικός και αιθεροβάμων, μα πάνω απ’ όλα δίκαιος, ονειρευόταν καινοτόμες καλλιέργειες στην περιοχή της Θεσσαλίας. Ήθελε τους ανθρώπους του κάμπου συνεργάτες και όχι δούλους, να δουλεύουν για κείνον αλλά να μην του ανήκουν. Και φυσικά αυτά τα δυο δεν είναι καθόλου συγκρουόμενα στο μυαλό ενός ανθρώπου που πίστευε στη δικαιοσύνη και σεβόταν την ανθρώπινη ζωή.
Γιάνναρος. Είναι ο επιστάτης του αφέντη και ο «κακός» της ιστορίας σας. Να τον γνωρίσουμε; «Αφέντη μ’… Εεε, κυρ-αφέντη μ’ Μιλτιάδη, αυτός ο γέρος δεν θέλει να πληρώσ’. Ο νόμος λέει ραβδισμό για ανυπακοή! Κρύβει γεννήματα που ανήκ’ν σε σας!» Ενδεικτικό μέρος διαλόγου που μας βάζει στην γκρίζα εποχή με τον ραβδισμό να μας ανακατεύει το στομάχι. Πώς διαχειριστήκατε τα συναισθήματά σας αφηγούμενη τόσο απάνθρωπες συμπεριφορές;
Όπως ακριβώς το θέτετε, με ανακατεμένο στομάχι. Αγανάκτηση, θυμός για όσα συνέβησαν, οργή για την αδικία, συμπόνοια για τους ανθρώπους που η ζωή τους δεν είχε καμία αξία, και μίσος για τους αφεντάδες και τους επιστάτες τους που σκόρπιζαν φόβο και τρόμο. Τα χάνεις ειλικρινά μπροστά σε τέτοιες απάνθρωπες συμπεριφορές και αναρωτιέσαι πως είναι δυνατόν να συνέβησαν όλα αυτά.
Ανθρώπινοι χαρακτήρες σαν κι εκείνον του Γιάνναρου, είναι μισητοί είτε τους συναντούμε στις σελίδες ενός βιβλίου είτε στην τηλεόραση ή τον κινηματογράφο. Αν ψάχναμε ένα θετικό στοιχείο σ’ αυτή την προσωπικότητα θα βρίσκαμε άραγε κάτι;
Ακόμα και οι κακοί, και οι δολοφόνοι, έχουν τα ευαίσθητα σημεία τους. Ο έρωτας. Αυτός μόνο είναι ικανός ν’ αλλάξει τους ανθρώπινους χαρακτήρες. Φέρθηκε όσο τίμια του επέτρεπε ο σιχαμερός χαρακτήρας του.
Θεσσαλοί Καραγκούνηδες. Η πρώτη πληροφορία που μας δίνετε για την πληθυσμιακή αυτή ομάδα του κάμπου είναι πως τους συναντάμε προσκολλημένους στον τόπο που γεννήθηκαν. Είναι αυτός ο μοναδικός λόγος που τους επιλέξατε για το νέο σας μυθιστόρημα;
Δεν τους επέλεξα, με επέλεξαν από τη γέννησή μου. Είμαι καραγκούνα και όπως ακριβώς τους περιγράφω ήταν οι άνθρωποι στον περίγυρό μου. Τους χαρακτηρίζω όχι μόνο με όσα διάβασα γι’ αυτούς, αλλά κυρίως με όσα έζησα μαζί τους και συνεχίζω να ζω. Έγραψα την ιστορία του τόπου μου, όπως την άκουσα από τους παππούδες μου και όπως την διάβασα αργότερα από βιβλία ντοκουμέντα.
Η Προδοσία του τίτλου και ο σαρωτικός έρωτας του οπισθόφυλλου μας προβληματίζουν. Η πρότασή σας «Το χώμα θα βαφτεί κόκκινο, αλλά η αλήθεια θα αποκαλυφθεί πολλά χρόνια μετά…» μάλλον μας κάνει να πάρουμε μια ανάσα αισιοδοξίας. Ή μήπως θα μας στεναχωρήσετε στον επίλογο;
Δεν μπορώ φυσικά να σας αποκαλύψω τι θα νοιώσετε στο τέλος, θα χαθεί η μαγεία της ανακάλυψης διαβάζοντας. Μπορώ μόνο να μιλήσω με γρίφους. Ο έρωτας είναι το αίμα του σύμπαντος, φέρνει καταστροφή και πόνο όταν είναι ανάρμοστος, ματώνει και σκοτώνει καρδιές και ανθρώπους, αλλά είναι ο μόνος που μπορεί να δώσει συνέχεια στο μεγαλείο της ζωής…
Γεννηθήκατε στους Μαυραχάδες του νομού Καρδίτσας και άρα είχατε ακούσματα της στενάχωρης αυτής ιστορικής περιόδου. Είναι κάποια από τα γεγονότα που αφηγείστε γεγονότα που έζησαν απόγονοι κοντινών σας ανθρώπων και σας τα εμπιστεύτηκαν;
Δεν είναι η ιστορία των κοντινών μου ανθρώπων, είναι η ιστορία του τόπου που γεννήθηκα. Κομμάτια της βίωσα, αφού είχε τελειώσει πια, από τους γιορτασμούς κάθε χρόνο στο Κιλελέρ εις μνήμην της εξέγερσης των αγροτών. Ήταν ιεροτελεστία για τους αγρότες του χωριού μου να συμμετέχουν και να αφηγούνται ξανά τα γεγονότα της εποχής εκείνης.
Σας ευχαριστώ και σας εύχομαι καλό καλοκαίρι και καλές αναγνώσεις!

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Ο κάμπος της Θεσσαλίας βρίσκεται σε αναβρασμό. Οι τσιφλικάδες σκορπίζουν τον τρόμο στους κολίγους, οι οποίοι υποταγμένοι και άβουλοι, υπακούν στις εντολές τους αναζητώντας μια ελπίδα σωτηρίας. Ο αφέντης Βαλτατζής δεν συγχωρεί τα λάθη. Αυτά πληρώνονται ακριβά και τη δικαιοσύνη του αποδίδει χωρίς έλεος ο επιστάτης του, ο Γιάνναρος.
Όλα, όμως, φαίνονται να αλλάζουν, όταν καταφτάνει στη Λαζαρίνα ο γιος του, Μιλτιάδης, ένας άντρας, που το όραμά του είναι να δει τον τόπο του να προοδεύει και τους ανθρώπους του να ζουν ελεύθεροι… Μέχρι τη στιγμή που αντικρίζει κατάματα το καταπράσινο βλέμμα της Πασχαλιάς, και ο νους του ξεστρατίζει.
Η Πασχαλιά δεν ήξερε από έρωτες και από ευγενικά βλέμματα αντρών. Εκείνη είχε μάθει μόνο να υποτάσσεται στη θέληση του πατέρα της και των αφεντάδων, καθοδηγούμενη από τη μοίρα της γυναικείας της θέσης. Μα σαν είδε την ευγενική όψη του Μιλτιάδη, η ψυχή της θέριεψε από αγάπη.
Ο έρωτάς τους σαρωτικός, σήκωσε θύελλα στον κάμπο, και όσο και αν θέλησαν να τον κρατήσουν κρυφό, δεν μπόρεσαν να ξεφύγουν από το βλέμμα του Γιάνναρου. Και τότε όλα πήραν μια πορεία ανεξέλεγκτη, παρασύροντας μαζί τους και άλλες αθώες ψυχές… Το χώμα θα βαφτεί κόκκινο, αλλά η αλήθεια θα αποκαλυφθεί πολλά χρόνια μετά…

Βιογραφικό
Η Διαμαντή Βασιλική γεννήθηκε στο χωριό Μαυραχάδες του Ν. Καρδίτσας. Σπούδασε Hλεκτρολόγος Mηχανικός και Μηχανικός Η/Υ στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Από το 2000 και μετά εργάζεται ως εκπαιδευτικός στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση με την επιπλέον ιδιότητα του συμβούλου Σχολικής Ζωής. Είναι παντρεμένη, έχει τρία παιδιά και θα τη βρείτε εκεί που βρέχει όνειρα…