Γιάννης Παπαδόπουλος: συνέντευξη στη Μαρία Τσακίρη

Συγγραφέας του δίτομου ιστορικού βιβλίου Ο Πομάκος και ο Έλληνας – Εκδόσεις Διάνοια

Πομάκοι και Πομακοχώρια. Άραγε ποιος θα μπορούσε να προσεγγίσει καλύτερα, τόσο ιστορικά όσο και κοινωνικά, ένα τόσο ευαίσθητο θέμα, από ένα δημοσιογράφο-συγγραφέα που κατάγεται από τη Θράκη; Ο Γιάννης Παπαδόπουλος γεννήθηκε στην Ξάνθη και οι μνήμες από τα σχολικά και νεανικά του χρόνια, είναι γεμάτες από κοινές στιγμές με Πομάκους. Στην ανάγνωση αποδεικνύεται πως είναι και ιδανικός αφηγητής όχι μόνο των δραματικών ιστορικών γεγονότων της δεκαετίας του ΄40 και του Εμφυλίου αλλά και της φιλικής σχέσης ανάμεσα στο Φαΐκ και τον Κώστα. Και είναι εκείνος του οποίου η απάντηση στο ερώτημα αν μπορούν δυο άνθρωποι, από διαφορετικούς κόσμους να ταιριάξουν, έχει ιδιαίτερη βαρύτητα: «Ασφαλώς. Οι άνθρωποι μοιάζουν μεταξύ τους. Έχουν τις ίδιες αγωνίες, κάνουν τα ίδια όνειρα. Τους χωρίζουν κανόνες. Πολιτικοί αλλά και θρησκευτικοί. Αν καταφέρουν να συνταιριάξουν τις διαφορές τους, να τις αναγνωρίσουν και να τις σεβαστούν, τότε δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα μεταξύ τους».

Με ένα εντυπωσιακό δίτομο ιστορικό μυθιστόρημα μπήκατε δυναμικά στο
συγγραφικό χώρο, για να μας μεταφέρετε στα Πομακοχώρια της Θράκης, μια πολύ ταραγμένη περίοδο. Βάλτε μας στο κλίμα της εποχής που πραγματεύεστε.
Το ιστορικό μυθιστόρημα αναφέρεται στη δυσκολότερη και χειρότερη δεκαετία της ελληνικής νεότερης ιστορίας. Στη δεκαετία του 1940. Στην περίοδο του πολέμου, της Κατοχής, της αντίστασης. Της πείνας, της δυστυχίας, της αιχμαλωσίας και των εκτελέσεων. Στη Θράκη, όπως και στην Ανατολική Μακεδονία έως τον Στρυμόνα ποταμό, η κατοχή ήταν κυρίως βουλγαρική. Ο κόσμος υπέφερε. Είτε στα αστικά κέντρα είτε στα χωριά. Η ίδια κατάσταση επικρατούσε και στα λεγόμενα Πομακοχώρια. Κι εκεί , όπως και στις άλλες περιοχές, οι περισσότεροι αντιτάχθηκαν στον κατακτητή. Κάποιοι όμως, συνεργάστηκαν.
Ο πρώτος τόμος έχει τον υπότιτλο Μια αδελφική φιλία. Και σ΄αυτόν συναντάμε τον Φαΐκ και τον αδερφό του Χασάν. “Με τους Έλληνες τα πήγαιναν καλά. Είχαν βρει έναν τρόπο συνεννόησης. Στις σχέσεις τους κυριαρχούσε ο σεβασμός”. Ας μείνουμε στη λέξη σεβασμός και ας δούμε μαζί από πόσα κύματα δοκιμάστηκε αυτό το θετικό συναίσθημα ανάμεσα σε Πομάκους και Έλληνες.
Η φιλία χτίζεται βήμα βήμα πάνω στο σεβασμό και στην εμπιστοσύνη. Χτίζεται από τα μικρά πράγματα, που καθορίζουν την καθημερινότητα μεταξύ δύο ή και περισσότερων ανθρώπων. Στις ιδιαίτερες καταστάσεις της εποχής εκείνης συνέβησαν πολλά και μεγάλα που “έδεσαν” τους πρωταγωνιστές. Μέσα από τις σελίδες του έργου αναλύονται αυτές οι συνθήκες που δικαιολογούν τον χαρακτηρισμό “αδελφική φιλία”.
Και η εμπιστοσύνη που αναφέρετε; Άραγε υπήρχε ποτέ μεταξύ
Ελλήνων και Πομάκων; Αν, ναι, πότε και σε ποιο βαθμό κλονίστηκε; Και, άραγε, τι ισχύει σήμερα;
Πάντα υπήρχε και πάντα θα υπάρχει. Σίγουρα κλονίστηκε κατά περιόδους, αλλά αυτό οφείλεται σε εξωγενείς παράγοντες.
“Τσάι πήρε ο Πομάκος, καφέ προτίμησε ο Έλληνας. Κοίταζαν κι οι δυο προς
την πλατεία, αλλά δεν έβλεπαν. Με τα μάτια της ψυχής τους, ταξίδευε ο καθένας εκεί που τον πήγαινε η καρδιά του. Στην Αϊσέ ο ένας, στην Ελένη ο άλλος”. Είναι αυτή η ωραία εικόνα, απάντηση στο ερώτημα του οπισθόφυλλου: “Μπορούν δυο άνθρωποι, από διαφορετικούς κόσμους να ταιριάξουν;”
Ασφαλώς. Οι άνθρωποι μοιάζουν μεταξύ τους. Έχουν τις ίδιες αγωνίες, κάνουν τα ίδια όνειρα. Τους χωρίζουν κανόνες. Πολιτικοί αλλά και θρησκευτικοί. Αν καταφέρουν να συνταιριάξουν τις διαφορές τους, να τις αναγνωρίσουν και να τις σεβαστούν, τότε δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα μεταξύ τους.
Στα χρόνια της φωτιάς είναι ο υπότιτλος του δεύτερου τόμου. Αν ο πρώτος
τόμος μας ταξίδεψε σε ταραγμένα χρόνια, ο δεύτερος μας βάζει στα βαθιά μιας
μαύρης για την πατρίδα μας, εποχή. Στον εμφύλιο, που πολύ εύστοχα παρομοιάζετε με φωτιά. Εδώ «τα βάζουμε» με την ηρωίδα σας την Αϊσέ, που δε σταματά να προδίδει τον Φαΐκ και όχι μόνο. Να γνωρίσουμε λίγο παραπάνω αυτή την ηρωίδα;
Η Αϊσέ ή Μεχμέτκα, δηλαδή η γυναίκα του Μεχμέτ, καθώς οι γυναίκες των Πομάκων μετά το γάμο παίρνουν το όνομα του συζύγου, είναι μια νέα και φιλόδοξη γυναίκα, που θέλει και μπορεί να παίρνει πρωτοβουλίες. Είναι το αντίθετο των άλλων μουσουλμανίδων, που ακολουθούν και ασπάζονται τις πρωτοβουλίες των ανδρών τους. Εκεί βρίσκεται άλλη μια διαφορά των Πομάκων. Στην κοινωνία τους πάντα η γυναίκα είχε σημαντικό ρόλο. Έτσι, η συγκεκριμένη θέλει να αναδειχθεί σε πόλο εξουσίας στην Κοτύλη και στη γύρω περιοχή. Μεταχειρίζεται τα πάντα και τους πάντες, προκειμένου να φτάσει στο σκοπό της. “Πουλάει” ακόμη και έρωτα για να το πετύχει , όχι μόνο στο Φαΐκ, που την αγαπάει πραγματικά, αλλά και σε άλλον, που τον χρησιμοποιεί αδίστακτα.
Τελικά, αγαπητέ συνάδελφε, έχετε απάντηση στο ερώτημα που θέτετε: Πόσο
μπορεί να επηρεάσει τις αποφάσεις ενός ανθρώπου ο έρωτας;
Ο έρωτας είναι κινητήριος δύναμη στη ζωή του κάθε ανθρώπου. Στο όνομά του γίνονται θαύματα, αλλά και καταστροφές.
Πομάκοι. Οι πληροφορίες στο διαδίκτυο πολλές. Κάποιες πρόχειρες και
κάποιες άλλες αμφισβητήσιμες και λανθασμένες. Από την άλλη, τα βιβλία που
έχουμε στη διάθεσή μας γι αυτούς τους όμορφους ανθρώπους λίγα. Ήταν και αυτός ένας λόγος που πυροδότησε την έμπνευσή σας;
Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Ξάνθη. Μεγάλωσα μαζί τους. Είχα και συμμαθητές στο γυμνάσιο και στο λύκειο. Θεωρούνται απόγονοι της αρχαιοθρακικής φυλής των Αρχάνων ή Αγριάνων. Είναι ψηλοί, στην πλειοψηφία ξανθοί, όμορφοι άνθρωποι- άνδρες και γυναίκες. Πολλοί, όταν διάβασαν τον τίτλο με ρώτησαν “και οι Πομάκοι Έλληνες δεν είναι;” Σαφώς είναι πολιτογραφημένοι Έλληνες. Πολλοί, νιώθουν ότι είναι Έλληνες, όπως ο μακαρίτης συνάδελφός μας Σεμπαϊδίν Καραχότζα. Σημασία έχει πως νιώθει ο καθένας. Όμως, στο πέρασμα των αιώνων, οι Πομάκοι που ζουν και από τις δύο πλευρές της οροσειράς της Ροδόπης, διαμόρφωσαν τη δική τους κουλτούρα, τη δική τους παράδοση, τη δική τους γλώσσα, έστω και μόνον προφορική.
Στο τέλος του δεύτερου τόμου θέτετε δυο προβληματισμούς του Φαΐκ: «Το
ένα είναι γιατί εμείς οι Πομάκοι μιλάμε τουρκικά, ενώ δεν είμαστε Τούρκοι και το δεύτερο, γιατί να χρειάζεται κάποιος ειδική άδεια για να κινείται στα χωριά μας…» Απαντήθηκαν ποτέ αυτά τα ερωτήματα και σε ποιο βαθμό κάλυψαν τους Πομάκους εκείνης της εποχής;
Είναι ερωτήματα που δεν έχουν απαντηθεί. Υπάρχουν Πομάκοι σήμερα που αγωνίζονται να πετύχουν να διδάσκεται η δική τους γλώσσα ως μητρική στα μειονοτικά σχολεία και όχι η τουρκική. Αλλά, οι ελληνικές κυβερνήσεις επιμένουν – κατά την προσωπική μου γνώμη που είναι και πολλών κατοίκων της περιοχής- στο λάθος. Λάθος γιατί μια εθνοτική ομάδα που διάκειται φιλικά προς την Ελλάδα, την αναγκάζουμε να αλλάξει ρότα.
Η συγγραφική προσέγγιση, μέσα όμως από την έρευνα και την έμπειρη
δημοσιογραφική σας ματιά, λύνουν κάποιες απορίες σ’ εμάς τους αναγνώστες αλλά συγχρόνως δημιουργούν και προβληματισμό. Είπατε σε συνέντευξή σας στο TV-100 και τον καλό συνάδελφο Βαγγέλη Πλάκα, πως ήταν μια λάθος πολιτική αυτή που επιλέχτηκε για τους Πομάκους. Θα έπρεπε, αν σκεφτόμασταν έξυπνα, να τους έχουμε αναγνωρίσει ως μειονότητα. Θα είχαμε αποφύγει το να επιχειρηθεί από την Τουρκία να ενταχθεί στη μουσουλμανική μειονότητα. Αν όντως το είχαμε αποφύγει πώς πιστεύετε θα εξελισσόταν η σχέση μας μαζί τους;
Είναι σκέψη απλοϊκή, αβασάνιστη. Αλλά, ταυτόχρονα και ρεαλιστική. Θεωρώ, επίσης, λάθος την επανάληψη του “οι Πομάκοι είναι Έλληνες”. Είναι η δικαιολογία της αδράνειας που επέδειξε η ελληνική πολιτεία απέναντί τους. Σ΄ αυτούς που το επικαλούνται έχω να πω το εξής: Στην άλλη πλευρά της Ροδόπης, στη Βουλγαρία, ζουν Πομάκοι που μιλούν την ίδια γλώσσα, έχουν την ίδια παράδοση, τον ίδιο πολιτισμό. Είναι και κείνοι Έλληνες;
Το βιβλίο διατίθεται σε όλα τα βιβλιοπωλεία και διαδικτυακά από τον ιστότοπο του εκδοτικού οίκου στις εξής διευθύνσεις:
εξής διευθύνσεις:
Α ΤΟΜΟΣ

https://dianiapublications.com/product/%ce%bf-%cf%80%ce%bf%ce%bc%ce%ac%ce%ba%ce%bf%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%bf-%ce%ad%ce%bb%ce%bb%ce%b7%ce%bd%ce%b1%cf%82/?fbclid=IwY2xjawIZ0bJleHRuA2FlbQIxMAABHSjrWBt_terNlJPbXIs_9F2ewnj0uikXFE9NMumAr6h59xuayc-sH4M0ig_aem_TrGouLTtDN7jfshgkxuFtg

Β ΤΟΜΟΣ

https://dianiapublications.com/product/%ce%bf-%cf%80%ce%bf%ce%bc%ce%ac%ce%ba%ce%bf%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%bf-%ce%ad%ce%bb%ce%bb%ce%b7%ce%bd%ce%b1%cf%82-%ce%b2-%ce%b2%ce%b9%ce%b2%ce%bb%ce%af%ce%bf/?fbclid=IwY2xjawIZ0cpleHRuA2FlbQIxMAABHaCFfyEl_Rml13ZZMNhLmUOjUwVWoB9dlImYsOxoQXSU7bBfvZAl8rFOFg_aem_f1eR2moFCbGakdVFJYf0FA

Λίγα λόγια για τα βιβλία
Πρώτος τόμος
Μπορεί, άραγε, να συμβιώσει ένας Πομάκος κι ένας Έλληνας; Ένας μουσουλμάνος κι ένας Χριστιανός;
Μπορούν δύο άνθρωποι, από διαφορετικούς κόσμους, να ταιριάξουν; Να βρουν σημεία συνεννόησης; Να παραμερίσουν διαφορετικές αρχές, θρησκευτικά δόγματα, αντιλήψεις και κοσμοθεωρίες στο όνομα της φιλίας;
Στη δύσκολη δεκαετία του ‘40, στη μαρτυρική Θράκη, Έλληνες και Πομάκοι -στη συντριπτική τους πλειοψηφία- υπέφεραν από τον κατακτητή. Στα Πομακοχώρια και στην Ξάνθη, μέχρι τον Στρυμώνα, οι Βούλγαροι καταδυνάστευαν τον τοπικό πληθυσμό.
Μέσα απ’ τον αγώνα, πρώτα για τη λευτεριά κι ύστερα για την αναδιοργάνωση του κράτους, κάτω από δύσκολες συνθήκες, ο Φαΐκ και ο Κώστας, μέσα από συζητήσεις, αναλύσεις και διαφωνίες, σφυρηλάτησαν μια σχέση, μια φιλία, που δείχνει ότι μπορεί να κρατήσει για όλη τους τη ζωή. Μια φιλία που χτίζεται σε συνθήκες δύσκολες, καθώς ζουν περιτριγυρισμένοι από ανθρώπους που ξέρουν να κρύβουν τις πραγματικές τους προθέσεις, αλλά και από κάποιους που σχεδιάζουν προσεκτικά τις επόμενες κινήσεις τους μέσα στη νέα κατάσταση που διαμορφώνεται.
Δεύτερος τόμος
Πόσο μπορεί να επηρεάσει τις αποφάσεις ενός ανθρώπου ο έρωτας;
Πώς μπορεί να τον οδηγήσει σε μικρές, αλλά μοιραίες αναβολές όταν έπρεπε να αντιδράσει άμεσα;
Ο Φαΐκ αποδείχθηκε δέσμιος της μοναδικής του αγάπης. Η Αϊσέ, η γυναίκα των ονείρων και της ζωής του ολόκληρης, δεν τον πρόδωσε μόνο μια φορά όταν αρνήθηκε να τον ακολουθήσει. Τον πρόδινε πάντα, σε κάθε της ενέργεια. Στο τέλος, του έδωσε το πιο σκληρό χτύπημα και τον βύθισε στον πόνο.
Από την άλλη, ο Κώστας ένιωσε, κυριολεκτικά στο πετσί του, τι σήμαινε εμφύλιος πόλεμος. Έγινε στόχος των ανταρτικών ομάδων. Στο πρόσωπό του έβλεπαν τη λειτουργία του βασιλικού κράτους, που πολεμούσαν να ανατρέψουν.
Διαπίστωσε με τρόμο ο γραμματέας της Κοινότητας της Κοτύλης ότι η ζωή του κρεμόταν από μια κλωστή.
Την ώρα της σύλληψης και της επικείμενης τιμωρίας, στο δρόμο του προς την πόρτα της ζωής, θα συναντήσει έναν καπετάνιο του Δημοκρατικού Στρατού. Μόνον εκείνος μπορεί να του επιτρέψει τη διέλευση. Αυτός ο άνθρωπος θα πρέπει να επιλέξει: Ή να ακολουθήσει διαταγές ή να κάνει αυτό που του λέει η καρδιά του…

Βιογραφικό
Ο Γιάννης Παπαδόπουλος γεννήθηκε στην Ξάνθη.
Από το 1974 εργάστηκε ως αθλητικογράφος στην αρχή, στις εφημερίδες “Θεσσαλονίκη”, “Εγνατία” και “Αθλητική “Ηχώ”.
Στη συνέχεια μεταπήδησε στην πολιτική δημοσιογραφία και εργάστηκε στις εφημερίδες “Βραδυνή” και “Απογευματινή”, όπου διετέλεσε διευθυντής των γραφείων στη Βόρεια Ελλάδα.
Υπήρξε συντάκτης στο Μακεδονικό πρακτορείο Ειδήσεων και συμμετείχε στο δημοσιογραφικό πυρήνα, που δημιούργησε το Δημοτικό Ραδιόφωνο και τη Δημοτική Τηλεόραση Θεσσαλονίκης. Στην τελευταία, ήταν για πάνω από 15 χρόνια αρχισυντάκτης
Διετέλεσε αρχισυντάκτης και διευθυντής σύνταξης στις εφημερίδες “Espresso”, “Εγνατία” και “Τύπος Θεσσαλονίκης”.
Δημιούργησε την πρώτη freepress εφημερίδα “Σήμερα στη Θεσσαλονίκη”.
Επί σειρά ετών διετέλεσε προϊστάμενος του γραφείου τύπου της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης.
Υπηρέτησε στο γραφείο τύπου της ελληνικής πρεσβείας στα Σκόπια.
Είναι μέλος της Ένωσης Συντακτών Μακεδονίας Θράκης (ΕΣΗΕΜ-Θ).