Κωνσταντίνα Μόσχου: συνέντευξη στη Μαρία Τσακίρη

Συγγραφέας του βιβλίου Δυτικά της Σαντορίνης – Εκδόσεις BELL

Είναι πολλά τα σημεία αυτού του ιδιαίτερου μυθιστορήματος της Κωνσταντίνας Μόσχου, που αγγίζουν τις βαθύτερες σκέψεις μας και μας αναγκάζουν να αναθεωρήσουμε ή να παραμένουμε πιστοί στις θεωρίες γύρω από τη ζωή και το θάνατο. Το ίδιο συνέβη και με τη συγγραφέα. Όπως λέει στο Vivlio-life «Με τούτο το βιβλίο, παρότι μυθοπλασία, έφτασα κάποιες στιγμές σε αδιέξοδο γιατί δεν υπάρχουν απαντήσεις, δεν υπάρχει κάτι απτό, είναι όλα θεωρίες που αν θέλεις τις πιστεύεις. Το μόνο που στάθηκε σταθερή αξία και με έκανε να αντιμετωπίσω τους δαίμονές μου, είναι το αποτύπωμά μας σε τούτη τη ζωή. Με την προσδοκία να ζεις καλά, όχι με την έννοια του ευδαιμονισμού, αλλά με την απόλυτη συνειδητότητα της αξίας της κάθε στιγμής». Δεν ξέρω τι πιστεύετε εσείς, πάντως εγώ συμφωνώ μαζί της πως «Το νόημα της ζωής είναι προσωπική υπόθεση, όπως και το τι περιμένουμε μετά από αυτήν.

Δυτικά της Σαντορίνης βρίσκεται το μικρό Αιγαιοπελαγίτικο νησί Θηρασιά και εκεί μας ταξιδεύετε αυτό το ζεστό φθινόπωρο με ένα «βιβλίο για τη γλυκιά ζωή», όπως έχετε χαρακτηρίσει το νέο σας μυθιστόρημα. Γιατί είναι πιο γλυκιά η ζωή εκεί;
Η ζωή είναι γλυκιά, όπου κι αν βρίσκεσαι, αρκεί που υπάρχεις. Η Θηρασιά είναι ένας τόπος κι ένα σημείο του χρόνου, εκεί όπου σταμάτησε για να ξαποστάσει η ηρωίδα μου, μια γλυκιά παράταση της ζωής της, θα έλεγα. Με τη συνειδητοποίηση πως το φυσικό τοπίο, η παρθένα αγριάδα και ταυτόχρονα η ήρεμη ομορφιά του νησιού, μπορούν να αναστήσουν τις όμορφες στιγμές της ή και να της δημιουργήσουν καινούργιες.
Τι υπέροχος άνθρωπος η ηρωίδα σας! Πόσο ζωντανή και ανοιχτόκαρδη. Δώστε μας μια μικρή γεύση απ’ όσα είδαν τα μάτια αυτής της γυναίκας και το λόγο που από Αθανασία Ζάννου τη συναντάμε ως Φρανσουά.
Η ηρωίδα μου, Αθανασία Ζάννου, είναι ένα φανταστικό πρόσωπο που γεννήθηκε στη Θηρασιά τον περασμένο αιώνα. Έφηβη ακόμα, το έσκασε από το σπίτι της κι έφτασε στην Αθήνα γεμάτη όνειρα για τη ζωή. Η πραγματικότητα την έκανε να αντιληφθεί πως θα έπρεπε να κερδίσει με το σπαθί της όσα επιθυμούσε, και η ζωή της χάρισε απλόχερα χαρές και λύπες. Κοσμοπολίτισσα και πολυταξιδεμένη, ο δρόμος της την έφερε στο Παρίσι, όπου γνώρισε σημαντικούς ανθρώπους της εποχής της, όπως τον σκηνοθέτη Φρανσουά Τρυφώ. Επιστρέφοντας στην πατρίδα της στο νησί, οι κάτοικοι διάλεξαν γι’ αυτή το ταιριαστό ψευδώνυμο Φρασουά, εκ του Φρασουάδες όπως έλεγαν τότε τους Γάλλους.
Το μυθιστόρημά σας βασίστηκε πάνω στην ιστορία της γηραιότερης γυναίκας του κόσμου, που έζησε 123 χρόνια! Πολύ θα θέλαμε να μάθουμε δυο τρία πράγματα γι αυτή την προσωπικότητα…
Πράγματι, εμπνεύστηκα τη μυθοπλασία μου και τον χαρακτήρα της Φρασουά, από την ιστορία της Ζαν Καλμάν, της υπεραιωνόβιας Γαλλίδας που δημιούργησε πολλά ερωτηματικά σε όσους την γνώρισαν. Η ζωντάνια της, ο τρόπος που αντιμετώπιζε τη ζωή, ο λόγος της και οι ατάκες της, η νεανική της όψη, η ιδιαίτερη προσωπικότητά της και η ευθυμία της, ήταν σε πλήρη αντίθεση με την ηλικία της. Βέβαια, όταν επιχειρήσεις να σκαλίσεις το παρελθόν, θα βρεις πολλά από κάτω. Πολλοί την αμφισβήτησαν, ωστόσο παραμένει ως σήμερα ένα άλυτο μυστήριο.
Ποιο χαρακτηριστικό της ζωής και του χαρακτήρα της πραγματικής γερόντισσας, δώσατε στην επινοημένη ηρωίδα σας και δουλέψατε συγγραφικά και συναισθηματικά πάνω σ’ αυτό;
Ως πρώτη ύλη, χρησιμοποίησα τη θετικότητα και την αισιοδοξία, βασικά συστατικά της ευζωίας και της μακροζωίας της Καλμάν. Η επινοημένη ηρωίδα μου, Φρασουά, έπρεπε να τα στηρίξει αυτά τα χαρακτηριστικά, και με τον τρόπο ζωής της αλλά και με τον τρόπο σκέψης της. Το κυριότερο μότο της ηρωίδας μου είναι το δόσιμο του εαυτού μας: Έχει ανακαλύψει το τέλειο ανταλλακτήριο του δούναι και λαβείν, μέσα από την επικοινωνία και το πραγματικό νοιάξιμο για τους συνανθρώπους της, κάτι που ίσως δεν το είχε η Καλμάν, εκείνη ζούσε περισσότερο για τη στιγμή. Η αλήθεια είναι ότι σε κάποια σημεία του βιβλίου, με κέρδισε το συναίσθημα, γιατί πραγματικά «βούτηξα» σε αυτόν τον χαρακτήρα.
Δυο αντρικά πρόσωπα πλαισιώνουν την κεντρική σας ηρωίδα. Από τη μια ο γεροντολόγος Ντάνιελ Μπεργκ και από την άλλη ο διερμηνέας του Νικόλαος Καλογιάννης. Τι θέλετε να εισπράξουμε ως αναγνώστες από την αντιπάθεια του δεύτερου προς τον πρώτο;
Ανάμεσα στους δύο χαρακτήρες υπάρχει μια άβυσσος, όμοια με την Καλντέρα που χωρίζει τη Θηρασιά από τη Σαντορίνη. Είναι φυσικό να αντιπαθήσει ο ένας τον άλλο. Ο μεν καθηγητής είναι ορθολογιστής και πατά γερά στη γη, πιστεύει σε ό,τι υπάρχει. Ο δε διερμηνέας προσπαθεί να ερμηνεύσει το μυστήριο και να ανακαλύψει το πραγματικό νόημα της ζωής. Οι αντιθέσεις λοιπόν μας αναγκάζουν να σκεφτούμε. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει σωστό ή λάθος, ο καθένας βιώνει και αντιλαμβάνεται με διαφορετικό τρόπο τη ζωή. Το νόημα της ζωής είναι προσωπική υπόθεση, όπως και το τι περιμένουμε μετά από αυτήν.
Το βιβλίο σας ασχολείται με τις βαθύτερες σκέψεις όλων μας, σχετικά με τη ζωή, την ποιότητά της και φυσικά με το φόβο και την ανασφάλεια της φυσικής φθοράς και του θανάτου. Πόσο διαφορετικά αντιμετωπίζετε, πλέον, τις δικές σας ανησυχίες μετά από αυτό το βιβλίο;
Είναι φυσικό να επηρεαστείς διαβάζοντας ή γράφοντας κείμενα που καταπιάνονται με αυτές τις πανανθρώπινες φοβίες. Με τούτο το βιβλίο, παρότι μυθοπλασία, έφτασα κάποιες στιγμές σε αδιέξοδο γιατί δεν υπάρχουν απαντήσεις, δεν υπάρχει κάτι απτό, είναι όλα θεωρίες που αν θέλεις τις πιστεύεις. Το μόνο που στάθηκε σταθερή αξία και με έκανε να αντιμετωπίσω τους δαίμονές μου, είναι το αποτύπωμά μας σε τούτη τη ζωή. Με την προσδοκία να ζεις καλά, όχι με την έννοια του ευδαιμονισμού, αλλά με την απόλυτη συνειδητότητα της αξίας της κάθε στιγμής.
Είναι όμως και ένα εντελώς διαφορετικό βιβλίο απ΄ όσα μας δώσατε τα προηγούμενα χρόνια. Πώς αποφασίσατε να αφήσετε πίσω το μυστήριο και την ένταση και πόσο σας έχει λείψει ο ντετέκτιβ Στάθης Παντελιάς;
Ήταν ζήτημα συγκυριών για να γραφεί αυτό το βιβλίο. Αν και υπαρξιακής αναζήτησης, υπάρχει βέβαια σασπένς και εδώ, προς το τέλος με τη μεγάλη ανατροπή, όχι όμως όπως προσφέρεται σε ένα αστυνομικό μυθιστόρημα. Ο Παντελιάς μου λείπει με την οπτική που είχα διαλέξει για εκείνον, το άκουσμα της φωνής του, με τις σκέψεις του και τις ατάκες του, τις περίεργες και πολύπλοκες υποθέσεις του. Ίσως τον ξαναδούμε σύντομα να επιστρέφει, αν έχει να μας πει μια καλή ιστορία, αρκεί να είναι πρωτότυπη.
Σε πολλά σημεία της συγγραφής διαπιστώνουμε πως χρησιμοποιείτε στοιχεία μαγικού ρεαλισμού. Πόσο εύκολο αποδείχτηκε το εγχείρημα να χρησιμοποιήσετε φανταστικά και παράξενα στοιχεία και να τα εντάξετε αρμονικά στην ιστορία σας;
Είναι αρκετά πολύπλοκο να κάνεις μια τέτοια μείξη, ρεαλισμό και φαντασία. Θα ήταν πιο εύκολο να γράψω μόνο το ένα ή μόνο το άλλο, αλλά δεν ήθελα την απολυτότητα με αυτή την θεματολογία, δεν θα της ταίριαζε. Εφόσον λοιπόν ο ανθρώπινος νους πλάθει την πραγματικότητα όπως θα ήθελε να είναι ή όπως φοβάται να είναι, προσπάθησα να το δείξω με διάφορους τρόπους. Είτε μέσα από τα μάτια του διερμηνέα που δεν μπορεί να εξηγήσει τι βλέπει ή τι ακούει, είτε μέσα από τον διάλογο με τη γριούλα που δεν μπορεί να καταλάβει την αλήθεια της.
Φθάνοντας στον επίλογο ο αναγνώστης θα μάθει το μυστικό της ευτυχίας και της ευζωίας της που πρόσφεραν απλόχερα τη μακροζωία στην ηρωίδα σας;
Πιθανότατα να το διαβάσει, αλλά να μην το δεχτεί. Θα το ακούσει με συμπάθεια, θα χαμογελάσει και θα πει πως δεν υπάρχουν τόσο απλές συνταγές, είναι ανεδαφικό. Όντως είναι ουτοπικό να ζεις με αισιοδοξία, δεν είναι εύκολο ειδικά αν είσαι άνθρωπος της πόλης. Μήπως τελικά να πάμε Θηρασιά; Στη δική μας Θηρασιά, όχι στον τόπο, αλλά στη μια στο τόσο απομόνωση, στη μια στο τόσο δημιουργική σκέψη. Τότε ίσως να καταλάβουμε πως είμαστε πλασμένοι για κάτι καλύτερο, ότι οι φίλοι και ό,τι αγαπάμε, ό,τι μας κάνει να αισθανόμαστε όμορφα, πρέπει να είναι οι επιλογές μας. Αυτό είναι το φάρμακο της Φρασουά για τη θλίψη. Το να ζεις καλά, να είσαι εσύ ο ίδιος καλός.
Αν η επιστήμη καταφέρει να βρει τον τρόπο, ώστε ο άνθρωπος να ζει καλά ακόμη και μετά τα 100, μάλλον, πολλοί θα είναι εκείνοι που θα φλερτάρουν με την ιδέα να ξεγελάσουν το χρόνο. Εσείς;
Και ποιος δεν θα το ήθελε; Αν μάλιστα μπορεί να κρατηθεί υγιής στο σώμα, στον νου και στην ψυχή, τότε μάλιστα! Όχι όμως αν λείπει κάτι από τα παραπάνω. Λένε πως ίσως η επιστήμη το καταφέρει, ίσως όμως αυτή η αφύσικη συνθήκη ζωής, φέρει αλλαγές στη νοοτροπία, στον χαρακτήρα μας, στην ηθική μας. Το λέω αυτό, γιατί ο άνθρωπος κουράζεται όσο περνούν τα χρόνια, δεν αντέχει την επανάληψη. Εάν επαναλαμβάνεται, πολλά μπορεί να κάνει άσχημα, για να ξεφύγει.
Πέρα από την όμορφη και τρυφερή ιστορία που μας δώσατε, έχετε προκαλέσει και μια βαθιά επιθυμία να επισκεφθούμε την Κυκλαδίτικη Θηρασιά. Μέχρι τότε ας τη γνωρίσουμε μέσα από τα μάτια των ηρώων σας!
Σας ευχαριστώ πολύ! Οι ήρωές μου σας περιμένουν στη Θηρασιά!

Λίγα λόγια για το βιβλίο
«Θα μπορούσαμε να εξερευνήσουμε το νησί το πολύ σε δύο μέρες. Αλλά για άλλη δουλειά είχαμε πάει εκεί. Εγώ κι ο Ντάνιελ δεν πιστεύαμε τότε ότι γίνεται να υπάρχει ένα τέτοιο μέρος. Σαν οι δείχτες του χρόνου να είχαν σταματήσει στη δεκαετία του ’50, χωρίς καμία ένδειξη του σήμερα, με εξαίρεση ένα άδειο πατημένο τενεκεδάκι κόκα κόλας και κάνα δυο πλαστικά μπουκάλια, στην αποβάθρα. Η πρώτη μας αίσθηση ήταν αυτή της απόλυτης ηρεμίας. Τα πάντα ανέγγιχτα από το χρόνο».

Στην αποκομμένη γη της Θηρασιάς, ένας Γερμανός επιστήμονας και ο Έλληνας διερμηνέας του συναντούν μια γυναίκα που ισχυρίζεται πως την ξέχασε ο Χάρος. Ποιο είναι το μυστικό της μακροζωίας της δεν το ξέρει ούτε η ίδια, ή το ανακαλύπτει σιγά σιγά, ασκώντας μια παράξενη επιρροή στους ανθρώπους που τη γνωρίζουν.

Οι δύο επισκέπτες της θέλουν να μάθουν αν εκείνη είναι πράγματι ο γηραιότερος άνθρωπος στον πλανήτη. Αν και αυτό ίσως να μην έχει καμία σημασία τελικά.

Μια ιστορία μαγικού ρεαλισμού για τη ζωή και το θάνατο.

Κάτι που μπορεί να διαρκέσει από ελάχιστα δευτερόλεπτα έως εκατόν είκοσι χρόνια, ή ακόμα περισσότερο… Στο άπειρο.

Βιογραφικό
Η Κωνσταντίνα Μόσχου γεννήθηκε στην Αθήνα και εργάστηκε στον έντυπο ημερήσιο και περιοδικό Τύπο. Το 2008 εκδίδει το πρώτο της βιβλίο, και συνεχίζει εναλλάσσοντας λογοτεχνικά είδη ενώ παράλληλα αρθρογραφεί με αντικείμενο τη λογοτεχνία. Έχει συμμετάσχει σε συλλογικές εκδόσεις διηγημάτων και μυθιστορημάτων, και αφηγήματά της δημοσιεύθηκαν σε εφημερίδες. Σε ατομικό επίπεδο έχουν εκδοθεί τα βιβλία της Ο θησαυρός του Ποσειδώνα, Η πόλη της Υδράηρας, Όσο υπάρχει Ανατολή, Λέμον πάι, Σταχτόνερο, Οι κυρίες με τα τιρκουάζ, Γεράκια στο κλουβί, Ραντεβού στου Μπο, Μέρσι.