Άννα Πατσώνη: συνέντευξη στη Μαρία Τσακίρη

Συγγραφέας του παιδικού βιβλίου Μικρές ιστορίες – Εκδόσεις Agrafina

Η Άννα Πατσώνη, δε γράφει παραμύθια μόνο για να ταξιδέψει τα παιδιά σε άλλους, φανταστικούς κόσμους. Είναι και μουσικός! Γι αυτό και οι παρουσιάσεις της είναι διαδραστικές. «Όταν διαβάζω ακούω πάντα μουσική, όταν παίζω μουσική πολύ συχνά- όχι πάντα, ακούω ηχητικά βιβλία. Οπότε, το να κάνω παρουσιάσεις των παραμυθιών μου με μουσική, νομίζω είναι μονόδρομος!», λέει στο Vivlio-life σημειώνοντας κάτι πολύ σημαντικό: «Αυτό το ταξίδι σε άλλους φανταστικούς κόσμους, ενισχύει την ωρίμανση των παιδιών, τα φέρνει σε επαφή με απρόσμενες καταστάσεις, βλέπει πως οι ήρωες της κάθε ιστορίας τα καταφέρνουν και επομένως, μπορεί και το ίδιο». Μας λέει και κάτι ακόμη, εξίσου σημαντικό: «Ο σύγχρονος δημιουργός παιδικής λογοτεχνίας, κατά την άποψή μου, είναι καλό να ενσωματώνει κοινωνικά θέματα, να καλλιεργεί την ενσυναίσθηση, τη δικαιοσύνη, να ωθεί το παιδί στο να σκεφτεί, να κατανοήσει τους ήρωες του και την πολυδιάστατη ψυχολογία τους, να μην τους τοποθετεί δηλαδή σαν καλούς ή κακούς μόνο».

Ποια είναι τα ζώα που επιλέξατε να ζουν μέσα στις σελίδες του όμορφου παραμυθιού που γράψατε και επιμεληθήκατε;
Οι Μικρές Ιστορίες, ξεκίνησαν σαν πρότζεκτ που στήσαμε για το ίνσταγκραμ μαζί με την εικονογράφο μου Σάρρα Μίτταλ. Στόχος μας ήταν κάθε ιστορία να έχει ένα ολοκληρωμένο νόημα, αλλά και να αποδίδεται αυτό με μία εικόνα, λόγω του ότι θα ανέβαινε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι ιστορίες που έγραψα ήταν με περισσότερα ζώα, και με την εικονογράφο μου, κάναμε μία επιλογή εικοσιπέντε ιστοριών που θεωρήσαμε πως είναι ολοκληρωμένες και πως μπορεί μία εικόνα να αποδώσει στοιχεία της ιστορίας, όπως για παράδειγμα ο χιμπατζής που είναι παγωτατζής, το πρόβατο που φούντωσε το μαλλί του, η γαζέλα που τρέχει στη βροχή, το λιοντάρι που είναι κομμωτής. Τα ζώα επιλέχθηκαν με βάση την ιστορία τους.
Σε ποιες ηλικίες απευθύνονται οι Μικρές ιστορίες σας;
Θα έλεγα πως απευθύνονται σε παιδιά από τρία χρονών, καθώς είναι έμμετρες μικρές ιστορίες με ζωάκια, αλλά και σε πιο μεγάλα παιδιά καθώς είναι αρκετές και μπορεί να τις διαβάσει και ένα παιδί δημοτικού μόνο του και να κατανοήσει καλύτερα τα νοήματα της κάθε ιστορίας. Επίσης, διαθέτει και κωδικό qr, όπου μπορεί κανείς να ακούσει τις ιστορίες σε αφήγηση της Σοφίας Στυλιανού.
Και πού βρίσκεται ο τόπος όπου έχετε τοποθετήσει τους τετράποδους ήρωές σας;
Και πάλι ο τόπος καθορίζεται από την ιστορία του κάθε ζώου και διαμορφώνεται ανάλογα με το μήνυμα που επιθυμούσα να έχει κάθε ιστορία. Το λιοντάρι που είναι κομμωτής για παράδειγμα, ζει σε αστικό περιβάλλον, το ίδιο και το περιστέρι. Άλλα ζώα όπως η νυχτερίδα, η μαϊμού, η πασχαλίτσα, δεν τοποθετούνται σε συγκεκριμένο τόπο. Όλα τα ζώα πάντως στο βιβλίο, ασχολούνται με ανθρώπινες δραστηριότητες και χρησιμοποιούν αντικείμενα που χρησιμοποιούμε κι εμείς. Το πρόβατο έχει πιστολάκι για μαλλιά, η μέλισσα ραδιόφωνο, ο λύκος σεντόνι, η χελώνα διαβάζει βιβλία. Προτεραιότητά μου ήταν να μιλήσουν οι ιστορίες αυτές για τη φιλία, τη διαφορετικότητα, την αυτοεκτίμηση, και όχι να υπάρξει κάποια ρεαλιστική απόδοση για τον τόπο και τη συμπεριφορά των ζώων.
Πολλοί ισχυρίζονται πως τα παραμύθια βοηθούν τα παιδιά να επεξεργαστούν ασυνείδητα το φόβο, τη ζήλια ή τη μοναξιά ή άλλα δυσάρεστα συναισθήματα. Σε ποιο βαθμό ένα παραμύθι μπορεί να εστιάσει σ’ αυτό και να τα βοηθήσει;
Όταν διαβάζουμε, ταξιδεύουμε σε άλλους κόσμους και συνομιλούμε με όλους τους ήρωες. Γινόμαστε ήρωες και ταυτιζόμαστε με αυτούς. Βγαίνουμε από την ασφαλή μας ζώνη, από τις συνήθεις που γνωρίζουμε και κάνουμε στην καθημερινότητα. Πολλές φορές ερχόμαστε σε αμηχανία ή αντιμέτωποι με καταστάσεις που δεν έχουμε συναντήσει ποτέ και ίσως να μην συναντήσουμε σε όλη μας τη ζωή. Ειδικά στην παιδική λογοτεχνία, υπάρχουν άπειροι κόσμοι. Ρεαλιστικοί, φανταστικοί, υπερρεαλιστικοί, υπάρχουν αντικείμενα που μιλάνε, ζώα που ζουν σαν άνθρωποι, τέρατα, υπερήρωες, μάγισσες, και ένα σωρό άλλα. Ένα παιδί που διαβάζει συστηματικά, έρχεται σε επαφή με τα συναισθήματά του και μπορεί να τα επεξεργαστεί καλύτερα. Πέρα από το ότι πολλά βιβλία ασχολούνται με τις παραπάνω θεματικές, π.χ για τον φόβο ή τη ζήλια μέσα από τις ιστορίες τους και το παιδί- αναγνώστης, όταν φοβηθεί, μπορεί να ανακαλέσει ασυνείδητα ή συνειδητά τη συγκεκριμένη ιστορία, η ανάγνωση, βοηθάει στην κατανόηση του κόσμου που μας περιβάλλει, έτσι τα παιδιά που διαβάζουν είναι πιο ώριμα και μπορούν να διαχειριστούν καλύτερα τα δυσάρεστα συναισθήματα.
Τα παιδιά ταυτίζονται με τους ήρωες που τους εντυπωσιάζουν. Ποιος ήρωας δικός σας είναι εκείνος που πιστεύετε πως ενθουσιάζει περισσότερο τους μικρούς σας αναγνώστες;
Αυτή είναι μία πολύ καλή ερώτηση που πρέπει αρχίσω να κάνω στα παιδιά! Από τις παρουσιάσεις πάντως, τα βλέπω να χαίρονται με τον χιμπατζή που είναι παγωτατζής, την φάλαινα που παίζει μουσική, με το άλογο που κάνει παράλογα πράγματα μέχρι που αποφασίζει να γράψει δικές του ιστορίες – και αυτό αποτελεί τον δικό μου αγαπημένο ήρωα.
Είναι το παραμύθι ένα μέσο που βοηθά ένα παιδί να αποκτήσει ή να ενισχύσει το θάρρος και την αυτοπεποίθηση του;
Αναμφισβήτητα! Τα παραμύθια, όπως και η λογοτεχνία γενικότερα, μέσα από την αφήγηση, φέρνουν σε επαφή τους αναγνώστες με γεγονότα και καταστάσεις που δε βιώνονται στην καθημερινή ζωή. Αυτό το ταξίδι σε άλλους φανταστικούς κόσμους, ενισχύει την ωρίμανση των παιδιών, τα φέρνει σε επαφή με απρόσμενες καταστάσεις, βλέπει πως οι ήρωες της κάθε ιστορίας τα καταφέρνουν και επομένως, μπορεί και το ίδιο.
Επίσης, στα σημερινά παραμύθια δεν πρωταγωνιστούν τόσο συχνά βασιλιάδες, μάγισσες, νεράιδες, αλλά βλέπουμε πολύ συχνά ήρωες απλούς και καθημερινούς που αντιμετωπίζουν ίδια προβλήματα με τα παιδιά. Αυτή η ταύτιση, συμβάλλει στην ενίσχυση της αυτοεικόνας και της αυτοπεποίθησης.
Ακόμα, το διάβασμα σαν πράξη ενισχύει την αυτοπεποίθηση και το θάρρος, καθώς κάθε φορά που ολοκληρώνουμε μεγάλοι και παιδιά ένα βιβλίο, νιώθουμε λίγο πιο δυνατοί. Η διαδικασία της ανάγνωσης, είναι μία χρονοβόρα διαδικασία που απαιτεί υπομονή και χρόνο. Πιστεύω, πως ειδικά στην εποχή μας που όλα τρέχουν με απίστευτη ταχύτητα και όλοι κατακλυζόμαστε συνεχώς με πολλές ιστορίες δευτερολέπτων, το να κάτσει ένα παιδί ήρεμο και να διαβάσει μία ιστορία, να αφεθεί στην απόλαυση της ανάγνωσης και να του γίνει αυτό καθημερινή συνήθεια, το βοηθά να ενισχύσει τον συναισθηματικό του κόσμο, και σαν συνέπεια την αυτοεικόνα του και την αυτοπεποίθησή του.
Ένας άλλος ρόλος εξίσου σημαντικός που αναλαμβάνει ο συγγραφέας ενός παραμυθιού, είναι η σωστή απόδοση της διάκρισης μεταξύ καλού και κακού. Ποια είναι τα μέσα του δημιουργού ώστε να το πετύχει;
Στα κλασικά παραμύθια, η διάκριση καλού και κακού είναι πιο σαφής και ξεκάθαρη. Για παράδειγμα, η Κοκκινοσκουφίτσα και η γιαγιά είναι οι καλές και ο λύκος ο κακός, η Χιονάτη και οι νάνοι είναι καλοί, η μητριά είναι η κακιά. Στα σημερινά παραμύθια, η διάκριση αυτή δεν είναι τόσο διακριτή, και οι ήρωες εμφανίζονται με πιο πολύπλοκα και σύνθετα χαρακτηριστικά. Δηλαδή το καλό και το κακό δεν είναι απόλυτα. Το κακό, μπορεί να έχει από πίσω του αιτίες και ένα ψυχολογικό βάθος, οι ήρωες μπορούν να κάνουν λάθη, να έχουν ελλατώματα, οι κακοί μπορούν να αλλάξουν και να γίνουν καλοί. Στη σύγχρονη παιδική λογοτεχνία, δίνεται έμφαση στην ενσυναίσθηση, την κατανόηση, τη σύνθετη ψυχολογία. Ο σύγχρονος δημιουργός παιδικής λογοτεχνίας, κατά την άποψή μου, είναι καλό να ενσωματώνει κοινωνικά θέματα, να καλλιεργεί την ενσυναίσθηση, τη δικαιοσύνη, να ωθεί το παιδί στο να σκεφτεί, να κατανοήσει τους ήρωες του και την πολυδιάστατη ψυχολογία τους, να μην τους τοποθετεί δηλαδή σαν καλούς ή κακούς μόνο. Τέλος, να μην γράφει διδακτικά και ηθικιστικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι προωθεί αρνητικές συμπεριφορές, απλά να είναι πιο ανοιχτός, διαλλακτικός και να ενισχύει στην κατανόηση της ανθρώπινης φύσης.
Η διαφορετικότητα και η αποδοχή είναι δυο κεφάλαια στις μικρές σας ιστορίες που φαντάζομαι χρειάστηκαν ένα ιδιαίτερο και ευαίσθητο λεξιλόγιο. Πώς το διαχειριστήκατε;
Το να μιλήσεις για την διαφορετικότητα και για την αποδοχή ειδικά σε ένα παιδικό βιβλίο όπου το κείμενο απευθύνεται μεν στα παιδιά, αλλά ο γονέας είναι αυτός που θα το επιλέξει και θα το αγοράσει, χρειάζεται ιδιαίτερη αντιμετώπιση και προσοχή στη χρήση της γλώσσας. Σε αυτό με βοήθησε η καθημερινή επαφή που έχω με τα παιδιά λόγω του επαγγέλματος μου, καθώς διδάσκω πολλά χρόνια προτού γράψω το βιβλίο οπότε οι λέξεις που χρησιμοποίησα φέρουν από πίσω τους την μακρόχρονη εμπειρία της διδασκαλίας. Επίσης, προσπαθώ να ακολουθώ όσα ανέφερα παραπάνω, με τις ιστορίες μου να καλλιεργώ την ενσυναίσθηση και να συμβάλλω όσο γίνεται στην κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς.
Φιλία. Ποιο ζωάκι, ποια χρώματα, ποια χρώματα και τι είδους εικονογράφηση επιλέξατε γι αυτή την υπέροχη ανθρώπινη σχέση;
Ενώ λοιπόν οι Μικρές Ιστορίες δεν τοποθετούνται σε έναν συγκεκριμένο τόπο όπως προανέφερα, όλα τα ζώα τα έχω στο μυαλό μου σαν φίλους. Σαν φίλους που μπορεί να ζουν σε διαφορετικά μέρη, να έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά, αλλά με κάποιον τρόπο επικοινωνούν μεταξύ τους και αλληλοσυμπληρώνονται. Τα χρώματα που κυριαρχούν στο βιβλίο και πιστεύω πως ανταποκρίνονται και σε αυτά που θέλουμε να περάσουμε είναι γήινα, ρεαλιστικά και σε σημεία που θέλουμε να τονίσουμε την διαφορετικότητα, έχουνε πιο έντονα στοιχεία σε μωβ αποχρώσεις. Μωβ εξάλλου, είναι και το λόγκο της ομάδας μας, της Παραμυθόσουπας.
Οι παρουσιάσεις των βιβλίων σας είναι διαδραστικές, με αφήγηση, μουσική και παιχνίδια. Πόσο βοηθά αυτή η προσωπική επαφή στην κατανόηση των βαθύτερων νοημάτων ενός παραμυθιού;
Οι διαδραστικές αφηγήσεις, προέκυψαν, καθώς είμαι και μουσικός. Όταν διαβάζω ακούω πάντα μουσική, όταν παίζω μουσική πολύ συχνά- όχι πάντα, ακούω ηχητικά βιβλία. Οπότε, το να κάνω παρουσιάσεις των παραμυθιών μου με μουσική, νομίζω είναι μονόδρομος! Αλλά πέρα απ΄ αυτό, θέλω στις παρουσιάσεις να συμμετέχουν και τα παιδιά και να παίζουνε με την ιστορία. Δε με νοιάζει τόσο το να καταλάβουν ένα παραμύθι, όσο το να περάσουν καλά, να συμμετέχουν κι αυτά και να δημιουργήσουν κάτι. Γι΄ αυτό και στόχος μου είναι, οι παρουσιάσεις να είναι ένα όμορφο παιχνίδι.
Σε ποιο βαθμό πιστεύετε πως τα παραμύθια διεγείρουν τη φαντασία και ενθαρρύνουν τη δημιουργική σκέψη των παιδιών;
Για τα περισσότερα αναφέρθηκα και παραπάνω, οπότε δε θα τα επαναλάβω. Θα προσθέσω μόνο, πόσο ουσιαστικό θεωρώ το να ασχολείται ένα παιδί με την ανάγνωση, το να κάθεται και να διαβάζει μαύρα γράμματα σε άσπρο χαρτί και να ταξιδεύει με αυτή τη διαδικασία στους φανταστικούς κόσμους που τον μεταφέρει ένας συγγραφέας, ή να δημιουργεί δικούς του κόσμους, σχετικούς ή και άσχετους με το κείμενο. Όπως επίσης και το να παρατηρεί μία εικόνα, να συμπληρώνει με αυτή την ιστορία, να δημιουργεί με αφορμή αυτή μία καινούρια ιστορία άσχετη με το παραμύθι που διαβάζει. Να επανέρχεται στο κείμενο όποτε θέλει, στις εικόνες όποτε θέλει, να είναι εκεί για το παιδί πάντα, να μεγαλώνει με τα βιβλία του και να επαναπροσδιορίζει τα νοήματά τους. Ενώ τα περισσότερα πράγματα που βλέπουμε είναι παροδικά και γρήγορα, τα βιβλία είναι εκεί, απαιτούν χρόνο για ανακάλυψη, για να χτίσεις με τη σκέψη σου των κόσμο που κρύβουν μέσα από τα μαύρα γράμματα και τις εικόνες τους, αυτό από μόνο του δεν καλλιεργεί την κριτική σκέψη;
Υπάρχουν και κακά παραμύθια, λένε κάποιοι. Το πιστεύετε; Και, αν ναι, πώς θα μπορούσε ένας γονιός να προφυλαχτεί από μια επικίνδυνη έκδοση;
Είναι καλό να γίνει ένας διαχωρισμός σχετικά με την λέξη κακός. Αν εννοούμε ότι υπάρχουν παραμύθια με κακά και επικίνδυνα για το παιδί νοήματα, αυτό θα πρέπει να καταγγελθεί και να αποσυρθεί οτιδήποτε θίγει την παιδική και την ανθρώπινη υπόσταση.
Εάν μιλάμε για κακής ποιότητας παραμύθια, δηλαδή παραμύθια σε κακή έκδοση, άσχημη εικονογράφηση και φτωχό περιεχόμενο, τότε είναι στην ευχέρεια του γονέα να μην το επιλέξει για το παιδί του. Και τα παιδιά, επειδή δεν έχουν χάσει τον αυθορμητισμό τους, είναι πολύ καλοί και δύσκολοι κριτές.
Ωστόσο, είναι δύσκολο στην Ελλάδα του σήμερα για πολλούς συγγραφείς, εικονογράφους και εκδότες πολλές φορές να βγάλουν ένα πολύ όμορφο βιβλίο λόγω του μεγάλου κόστους και των λίγων πωλήσεων που κάνουν τα βιβλία σήμερα και αυτό αποτελεί ένα τεράστιο κεφάλαιο προς συζήτηση.
Αυτό που πιστεύω σίγουρα, είναι ότι η τέχνη γενικά δεν βλάπτει. Και με κακή τέχνη να έρθει σε επαφή κάποιος, δε θα πάθει τίποτα, απλά δε θα ξαναπροτιμήσει τον ίδιο καλλιτέχνη. Καθώς επίσης, όση περισσότερη επαφή έχει κάποιος με μία συγκεκριμένη τέχνη, τόσο αυτό διαμορφώνει το αισθητικό του κριτήριο και τις επιλογές του οπότε αυτόματα γνωρίζει πως να αποφεύγει την κακή τέχνη.

Λίγα λόγια για το παραμύθι
Ένας γλυκατζής χιμπατζής, μία αναποφάσιστη ζέβρα, ένα καγκουρό που φορά καρό, μία παρδαλή καμηλοπάρδαλη, ένα λιοντάρι-κομμωτής και άλλα πολλά ζώα, μέσα από τις μικρές τους ιστορίες μιλούν για την φιλία, την διαφορετικότητα, την αγάπη, την αποδοχή και το χιούμορ…

Βιογραφικό
Η Άννα Πατσώνη γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1991. Είναι απόφοιτη του Αρσάκειου Θεσσαλονίκης. Σπούδασε Ελληνική Φιλολογία στο Α.Π.Θ και στο Σύγχρονο Ωδείο Θεσσαλονίκης. Είναι κάτοχος Πτυχίου Πιάνου, Αρμονίας και μεταπτυχιακού διπλώματος στη Διδακτική της Μουσικής (Πα.Μακ).
Διδάσκει και ασχολείται με την παιδική λογοτεχνία.
Οι “Μικρές Ιστορίες”, εκδόσεις Agrafina, είναι το τρίτο της παραμύθι.