Σάρα Προφέτα: συνέντευξη στη Μαρία Τσακίρη

Συγγραφέας του βιβλίου AlTira – Εκδόσεις Πηγή Παιδείας.

Είναι πολλά και δυνατά τα συναισθήματα που εναλλάσσονται στο μυθιστόρημα της Σάρας Προφέτα με την τρομοκρατία να κυριαρχεί: αγάπη, προδοσία, φόβος, απαξίωση, έρωτας, εμπιστοσύνη, μίσος, περηφάνια. Εκείνο, όμως, που επικράτησε κατά την αφήγησή της και κυριαρχεί στην ιστορία της, είναι το μοναδικό συναίσθημα της αυτοθυσίας. Όπως λέει στο Vivlio-life η συγγραφέας: «Δεν είναι εξιδανικευμένο συναίσθημα. Πέρα από την αναμενόμενη αυτοθυσία μιας μάνας η ενός πατέρα για το παιδί τους, είναι κάτι που συναντούμε γύρω μας, αλλά είτε δεν το προσέχουμε είτε θεωρούμε πως το άτομο που το κάνει είναι υποχρεωμένο. Η αυτοθυσία όμως για το ευρύτερο καλό των άλλων, είναι η υπέρτατη πράξη ανιδιοτέλειας». Τη φράση του τίτλου AlTira τη συναντάμε στη Βίβλο πάνω από ογδόντα φορές και σημαίνει «μη φοβάσαι».

Επιλέξατε ένα ξένο τίτλο για το μυθιστόρημά σας. Τι ακριβώς σημαίνει και μήπως η γλώσσα που χρησιμοποιήσατε έχει σχέση με τις ρίζες των γονιών σας από την Ανδαλουσία;
Το AlTira, είναι μη σημαντική φράση στην Βίβλο και εμφανίζεται πάνω από ογδόντα φορές. Σημαίνει «μη φοβάσαι» και είναι αυτό που είπε ο Θεός στον Μωυσή, όταν ο στρατός του Φαραώ που τους καταδίωκε τους εγκλώβισε μπροστά στην Ερυθρά θάλασσα, στον Αβραάμ πριν ξεκινήσει το μεγάλο του ταξίδι στο άγνωστο, στον Ισαάκ όταν φεύγει από το σπίτι του. Ο πατέρας μου είναι Σεφαραδείτης Εβραίος από την Ανδαλουσία, και η μητέρα μου από την Φλώρινα. Ένας δυνατός συνδυασμός θα έλεγα,
Mη φοβάσαι, λοιπόν. Ποιο είναι το πρόσωπο στο οποίο απευθύνεται ο τίτλος σας και ποιος είναι ο φόβος του;
Αυτό λέει ο Αρί στην Έστερ που είναι ένα από τα κεντρικά πρόσωπα της ιστορίας. Είναι η κοπέλα της διπλανής πόρτας, με την εύκολη και ανέφελη ζωή, με όνειρα, γεμάτη από καλλιτεχνική ομορφιά, προστατευμένη από την αγάπη των δικών της ανθρώπων. Μια κοπέλα που ζει μια φυσιολογική. Μέχρι που ξαφνικά όλα ανατρέπονται.
Το μυθιστόρημά σας καταπιάνεται με την τρομοκρατία. Μια παγκόσμια μάστιγα, που δυστυχώς απασχολεί και την ελληνική κοινωνία. Ποιο είναι το γεγονός το οποίο σας ενέπνευσε συγγραφικά;
Η τρομοκρατία με την μεγάλη καθολική της έννοια δεν είναι μια τρομακτική πραγματικότητα στην ασφαλή Ελλάδα. Αυτό δεν σημαίνει ότι συμβαίνει το ίδιο παντού. Ένα ταξίδι το 2022 έφερε πίσω μνήμες που νόμιζα είχα ξεχάσει. Και αυτές δεν ήταν ευχάριστες. Και τότε σκέφτηκα πώς είχα κάτι να πω. Γιατί ο κόσμος δεν ξέρει πραγματικά τι σημαίνει να ζεις κάτω από μια διαρκή απειλή, περιτριγυρισμένος από ένα άσβεστο και αδυσώπητο μίσος. Αυτό το γεγονός, υπάρχει μέσα στην ιστορία του βιβλίου. Είναι μια αναφορά, δεν διαδραματίζει κάποιον ρόλο, όμως είναι από αυτά που δεν ανήκουν στην μυθοπλασία. Δένει μαζί της σαν μια υπενθύμιση πως η μυθοπλασία δεν απέχει πολύ από την αλήθεια.
Σ’ αυτό το σημείο, ίσως θα ήταν καλό να μας μιλήσετε για την πλοκή της ιστορίας σας για να πάρουμε μια γεύση απ’ όσα δύσκολα διαδραματίζονται στις σελίδες του βιβλίου σας.
Η ιστορία ξεκινάει με τον γάμο του Ντάριους, του όμορφου Αιγύπτιου και καλύτερου φίλου της Έστερ. Παντρεύεται την πανέμορφη Ανάτ. Ο Ντάριους και η Έστερ μεγάλωσαν μαζί στην Αθήνα από όταν ήταν δυο χρονών. Η τεράστια και αναντικατάστατη φιλία τους, πατάει σε γερά θεμέλια, χτισμένη πάνω σε πραγματική και ιδιαίτερη αγάπη, χωρίς φυλετικά ή θρησκευτικά όρια. Αυτός μουσουλμάνος και η Έστερ εβραία. Πρώτη φορά, μετά από είκοσι οκτώ χρόνια κοινής πορείας που οι δρόμοι τους χωρίζουν. Αυτός μένει στην Αίγυπτο για να δουλέψει σαν αρχαιολόγος και αυτή με σπουδές πάνω στην Ιστορία της Τέχνης και ειδίκευση στην συντήρηση έργων τέχνης, έχει αποδεχτεί μια καταπληκτική πρόταση από το Μουσείο του Παλάτσο Πίττι της Φλωρεντίας. Όλα κυλούν όμορφα. Όλη η ζωή της είναι όμορφη. Ζει σε μια υπέροχη πόλη, δουλεύει πάνω σε αυτό που αγαπά, είναι ανεξάρτητη και το μέλλον της είναι μπροστά της. Μέχρι την στιγμή που όλα ανατρέπονται και δέχεται την επίσκεψη των ανθρώπων μιας Ισραηλινής μυστικής υπηρεσίας, η οποία βρίσκεται στα ίχνη μιας τρομοκρατικής σέχτας. Ο φίλος της, ο αγαπημένος της Ντάρ, είναι ο νούμερο ένα ύποπτος μιας μεγάλης τρομοκρατικής επίθεσης. Γνωρίζουν την σχέση της Έστερ μαζί του και μη μπορώντας να τον πλησιάσουν αλλιώς, την πιέζουν πατώντας στην καταγωγή της, ώστε να τους βοηθήσει. Τα στοιχεία ενοχής που της παραθέτουν είναι αδιάσειστα, και παρόλο που δεν πιστεύει τίποτε από αυτά, συνειδητοποιεί, πως ο μόνος τρόπος να βοηθήσει τον Νταρ, είναι να κάνει ότι της ζητούν, δηλαδή να τον παγιδεύει, να τον προδώσει. Από εκεί και πέρα τα γεγονότα είναι καταιγιστικά, απρόβλεπτα, τρομακτικά.
Η ιστορία, μας πάει από την Φλωρεντία στην Αθήνα, από εκεί στο Τελ Αβίβ, στο Κάιρο, στη Δαμασκό, και τέλος στην Μπρουζ για την τελευταία πράξη ενός ανελέητου κυνηγητού.
Έχετε πει σε μία συνέντευξή σας πως «γνωρίζοντας πράγματα και πολλά από πρώτο χέρι, ήταν αναπόφευκτο να γράψω γι αυτά». Τι μπορείτε να μας αποκαλύψετε από αυτά που γνωρίζετε;
Όχι πολλά, γιατί είναι κομμάτια του βιβλίου, όμως δεν είναι στο σύνολό τους μυστικά. Οι γνώσεις μου βασίζονται στο ότι έχω ζήσει σε αυτές τις χώρες, έχω βιώσει και έχω διαβάσει πολλά. Μεταφέρω προσωπικές εμπειρίες, και δεν αναφέρομαι μόνο στα θέματα της αντιτρομοκρατικής ασφάλειας. Αλλά όντας μια εβραία, γεννημένη από Έλληνες γονείς, μεγαλωμένη στην Ελλάδα, έχω γνωρίσει από πρώτο χέρι την απόρριψη, την άγνοια, και μέχρι ενός σημείου το μίσος που προκύπτει από έναν αμόρφωτο αντισημιτισμό.
Έστερ Ναβάρο. Είναι η πρωταγωνίστριά σας αλλά της δώσατε – όπως έχετε πει – πολλά δικά σας χαρακτηριστικά. Να δούμε το ποιο βασικό κοινό σας στοιχείο;
Βασικά στοιχεία: η Έστερ είναι εγώ. Η Ελληνίδα εβραία. Τα βιώματα της όσο μεγάλωνε ήταν και δικά μου. Ο πατέρας της ο Σαμουήλ, είναι ο δικός μου πατέρας, ο μοναδικός από την πενταμελή οικογένεια του, που επέζησε του Ολοκαυτώματος. Ζωγράφος όπως και ο δικός της πατέρας. Και τέλος η μεγάλη φιλία του πατέρα μου με τον Φαντίλ, έναν μουσουλμάνο από την Ιορδανία και τον παπα-Ισίδωρο από την εκκλησία της Αγίας Τριάδας στην γειτονιά, που ήταν για εμένα έμπνευση: οι θρησκευτικές και πολιτισμικές διαφορές μπορούν να ισορροπήσουν, αν πρώτα μπει η εκτίμηση και η αγάπη για τον άνθρωπο. .
Αρί. Είναι πράκτορας της αντιτρομοκρατικής. Τι τον χωρίζει και τι τον ενώνει με την Έστερ;
Ένας ολόκληρος κόσμος όπως λέει και ο ίδιος. Μεγάλωσαν διαφορετικά. Αυτή μέσα στην ασφάλεια μιας χώρας που βρίσκεται σε ειρήνη, με την θαλπωρή της οικογένειας της. Αυτός μέσα σε έναν καθημερινό αγώνα για να τους κρατάει όλους ασφαλείς. Τα βιώματα τους είναι διαφορετικά. Για το Αρί, δεν υπήρχε εποχή διασκέδασης, εφησυχασμού. Γιατί όπως λέει πολύ χαρακτηριστικά: «Όλα τα κράτη, όλα τα έθνη, όλοι οι λαοί κοιτούν μπροστά. Εμείς πρέπει να κοιτάμε την πλάτη μας».
Σε προδίδω για να σε σώσω… Πόσο εύκολο ήταν να διαχειριστείτε αυτή τη διάσταση της προδοσίας;
Ποτέ δεν είναι εύκολο. Γιατί όταν προδίδεις, προδίδεις τις ίδιες τις αξίες σου, ξέρεις ότι είναι ανήθικό. Έβαζα τον εαυτό μου στην θέση της, για να μετρήσω τα όρια και τις επιπτώσεις. Όμως ακόμα και τις στιγμές που φαινόταν πως οι πράξεις της είναι δικαιολογημένες, πως ό,τι κάνει είναι για έναν μεγαλύτερο και καλύτερο σκοπό, το βάρος των τύψεων είναι μεγαλύτερο από οποιοδήποτε άλλο συναίσθημα. Και αυτό το «Τίποτα πια δεν θα είναι το ίδιο» είναι ισόβια, βαρύτερο όλων.
Προδοσία και Έρωτας. Αν βάζαμε τα συναισθήματα των ηρώων σας σε μία ζυγαριά προς τα πού θα έγερνε;
Δεν είναι ένα σταθερό ζύγι. Γιατί είναι και τα δυο μεγάλα, αλλάζουν αυξομειώνονται. Αν την κοιτάξεις έξω από αυτήν την ιστορία, όπου οι λόγοι της είναι σπαρακτικά διαφορετικοί, η προδοσία συνήθως προκύπτει από μίσος. Ο έρωτας και το μίσος ανήκουν στα τρία πιο δυνατά ανθρώπινα συναισθήματα. Το τρίτο είναι ο φόβος.
Και η εμπιστοσύνη; Πόσο μπορεί να κλονιστεί από πράξεις και συμπεριφορές που βάζουν σε μεγάλη δοκιμασία ανθρώπους που αγαπάμε;
Συνήθως πολύ, ανάλογα πάντα τις πράξεις. Όμως όταν αυτή δοκιμάζεται από ανθρώπους που αγαπάς αληθινά, αυτούς που ξέρεις όσο καλά ξέρεις τον εαυτό σου, κρατάς πάντα δίπλα σου ζωντανή την αμφιβολία και την ελπίδα. Και αυτό είναι αμφίδρομο.
Μιας και μιλάμε για συναισθήματα, με ποια συναισθήματα των πρωταγωνιστών σας «παίξατε» και ποιο συναίσθημα επικρατούσε σ’ εσάς όσο κράτησε η διαδικασία της συγγραφής;
Υπήρξαν όλα τα βασικά και όλα τα δευτερεύοντα: αγάπη, προδοσία, φόβος, απαξίωση, έρωτας, εμπιστοσύνη, μίσος, περηφάνια. Αυτό που με έσπρωχνε όμως, είναι αυτό το μοναδικό ανθρώπινο συναίσθημα. Η αυτοθυσία, που συνεπάγεται εντιμότητα και αγάπη χωρίς όρια. Δεν είναι εξιδανικευμένο συναίσθημα. Πέρα από την αναμενόμενη αυτοθυσία μιας μάνας η ενός πατέρα για το παιδί τους, είναι κάτι που συναντούμε γύρω μας, αλλά είτε δεν το προσέχουμε είτε θεωρούμε πως το άτομο που το κάνει είναι υποχρεωμένο. Η αυτοθυσία όμως για το ευρύτερο καλό των άλλων, είναι η υπέρτατη πράξη ανιδιοτέλειας.
Σε ποιο βαθμό η ιστορία που μας διηγείστε είναι η προσωπική σας ιστορία ή η ιστορία που σας μεταφέρθηκε από εκείνους που τη βίωσαν;
Όπως είπα, πολλά παρόμοια βιώματα και γεγονότα. Δεν είναι μια πραγματική ιστορία, όμως ιστορίες σαν αυτήν παίζονται καθημερινά στις ζωές κάποιων άλλων.
«Με ποιο τρόπο αναχαιτίζεις το βαθιά ριζωμένο μίσος;» αναρωτιέστε. Θα βρούμε την απάντησή σας φθάνοντας στον επίλογο;
Δεν υπάρχει τρόπος. Είμαι πια σε μια ηλικία που αυτό έχει κατασταλάξει μέσα μου. Δεν υπάρχει συλλογικότητα στο ανθρώπινο γένος. Και εκτός αυτού, ο άνθρωπος είναι από μόνο του ένα αδηφάγο τέρας. Δεν δέχεται την διαφορετικότητα, αναζητά πάντα την υπεροχή έναντι άλλων και χρησιμοποιεί όλους τους τρόπους. Και αυτό είναι επίκτητο. Κανείς δεν γεννιέται ρατσιστής και μισαλλόδοξος. Τον φτιάχνει η κοινωνία που ζει. Ίσως υπάρχει ένα αμυδρό φως όπως είπε η βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης -μόλις στα δεκαεφτά της χρόνια-, Πακιστανή ακτιβίστρια Malala Yousafzai: Με όπλα μπορείς να σκοτώσεις τρομοκράτες, με την μόρφωση και την εκπαίδευση μπορείς να σκοτώσεις την τρομοκρατία».

Λίγα λόγια για το βιβλίο
Πώς είναι ξαφνικά, το πιο αγαπημένο πρόσωπο της ζωής σου, να βρίσκεται παγιδευμένο σε μια θανάσιμη πραγματικότητα;
Πώς είναι, να νιώθεις αβοήθητη, ανάμεσα σε αυτούς που αγαπάς και σε αυτό που είσαι;
Ο μόνος τρόπος να αποδείξει στον Αρί τον γοητευτικό, βλοσυρό πράκτορα της αντιτρομοκρατικής, την αθωότητα του αγαπημένου της φίλου Ντάριους, ήταν να τον προδώσει.
Όμως πώς σταματάς αυτούς που είναι αποφασισμένοι να σπείρουν τον θάνατο; Με ποιο τρόπο αναχαιτίζεις το βαθιά ριζωμένο μίσος;
Τί γίνεται όταν το κυνηγητό των τρομοκρατών γίνεται αμφίδρομο; Τι γίνεται όταν ο ακατέργαστος τρόμος σε αποδομεί σε χίλια κομμάτια;
Τίποτα δεν θα είναι πια το ίδιο.
Μέσα στο τρομακτικό σκοτάδι το μόνο που της δίνει δύναμη, είναι η φωνή του που ψιθυρίζει στη ψυχή της:
Μη φοβάσαι Έστερ, εγώ είμαι εδώ…

Βιογραφικό
Η Sara Profeta γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη και μεγάλωσε μοναχοπαίδι, από γονείς με ρίζες από την Ανδαλουσία και τη Φλώρινα. Ξεκίνησε να γράφει μικρές ιστορίες και κάποιες από αυτές τις μοιραζόταν με τις συμμαθήτριές της από το Δημοτικό. Έγραφε όμως μόνο για εκείνη. Η δουλειά της στον τουρισμό άνοιξε τους ορίζοντες της σκέψης της. Ταξιδεύοντας, μαθαίνοντας τόπους και λαούς, έδωσε διέξοδο στο ανήσυχο και περιπετειώδες πνεύμα της, διαμορφώνοντας έναν ιδιαίτερο εσωτερικό κόσμο, με χιούμορ και απόλυτα ελεύθερη σκέψη. Τα τελευταία χρόνια ζει και δουλεύει στην Αθήνα, με τα δυο παιδιά και τα εγγόνια της. Αγαπά τη θάλασσα και τον μόνο σύντροφο που δεν την άφησε ποτέ μόνη: τη μηχανή της. (Πηγή: “Άνεμος Εκδοτική”, 2023)