Τίνα Κουτσουμπού: συνέντευξη στη Μαρία Τσακίρη

Συγγραφέας του βιβλίου Χλομά βουνά. Στα χνάρια του Χριστομάννου – Εκδόσεις ΑΩ

“Αν ο Θεός έπρεπε να διαλέξει ένα θέρετρο για τις διακοπές του αυτό θα ήταν στα χωριά των κοιλάδων στη σκιά των Χλομών βουνών”. Κάπως έτσι χαρακτηρίζει η Τίνα Κουτσουμπού τις Δολομιτικές Άλπεις, όπου συναντούμε το Θεοντόρ Χρηστομάννο. Ο σπουδαίος Έλληνας, είχε διαβλέψει πως ο συγκεκριμένος τόπος μπορεί να μετατραπεί σ’ ένα τουριστικό προορισμό αξιώσεων και όντως μετατράπηκε μετά από τη δική του επιμονή και προσήλωση. «Η όλη δράση του αποτελεί παράδειγμα ανιδιοτελούς προσφοράς προς το κοινωνικό σύνολο, αυτή και μόνο η αρετή τούτον καθιστά σπουδαίο στα μάτια μας, ιδιαίτερα στην εποχή μας» υπογραμμίζει στο Vivlio-life η συγγραφέας. Από τη ζωή του και όσα κατάφερε με το σπουδαίο έργο του, με επίκεντρο τη μετεξέλιξη μιας ολόκληρης περιοχής στον ιταλικό βορά, εμπνεύστηκε ο κεντρικός ήρωας, Περικλής Μαντούδης. Αν και φαντάζουν άγνωστα τα ονόματα των πρωταγωνιστών της, σίγουρα θα σπεύσουμε να μάθουμε περισσότερα γι αυτούς, μετά απ’ όσα πολύ ενδιαφέροντα γράφει η συγγραφέας.

Θεοντόρ Χρηστομάννος. Το όνομά του άγνωστο στους περισσότερους από
τους αναγνώστες, όπως αναφέρετε στο εισαγωγικό σας σημείωμα. Ας γνωρίσουμε,
λοιπόν, τον ήρωά σας.
Πρόκειται για έναν δαιμόνιο άνθρωπο, ο οποίος δραστηριοποιήθηκε αρχικά στη Βιέννη και στο Μεράνο αρχικά ως νομικός κι έπειτα και ως πολιτικός, έχοντας ένα μεγάλο όραμα: Να επιτύχει την ανάπτυξη της όλης περιοχής και την έξοδό της από την απομόνωση με την κατασκευή σημαντικών σιδηροδρομικών συνδέσεων, καταφυγίων, των πρώτων ξενοδοχείων πολυτελείας και το κυριότερο, που θεωρείται και το «έργο της ζωής του», την χάραξη και υλοποίηση του εμβληματικού Δρόμου των Δολομιτών. Κινητοποιώντας τα γρανάζια της κρατικής μηχανής και της Αυλής, με βοηθό την ευρηματικότητα, το ελληνικό δαιμόνιο και την αδάμαστη θέλησή του επέτυχε την μετεξέλιξη μιας ολόκληρης περιοχής έτσι ώστε σήμερα να θεωρείται ο πιονιέρος των Άλπεων.
Είναι συνυφασμένο, όμως το όνομα του πρωταγωνιστή σας «με την
προώθηση του τουρισμού και την ίδρυση των μεγάλων ξενοδοχείων στην περιοχή
των Δολομιτών» όπως γράφετε και εδώ, μάλλον, αρχίζει το αναγνωστικό
ενδιαφέρον…
Nαι, ο Θέοντορ Χρηστομάννος ήταν φυσιολάτρης και δεινός ορειβάτης. Πολυπράγμων και ευφυής, κοινωνικός και δεινός ρήτορας, παθιασμένος με τον τόπο και τ’ όραμά του, τολμηρός και πνευματώδης, αποδεικνύεται πραγματικά ένα δώρο Θεού− όπως δηλώνει και το όνομά του− για τους κατοίκους των Δολομιτών. Τον κινητοποιεί η εμμονή του κι η ευρηματικότητά του (το ελληνικό του δαιμόνιο) για τον τόπο και τη φύση. Πρεσβεύει το «όλα για τους άλλους» και δεν ζητά για την προσφορά του καμία ανταμοιβή και πρόσθετα αξιώματα. Η όλη δράση του αποτελεί παράδειγμα ανιδιοτελούς προσφοράς προς το κοινωνικό σύνολο, αυτή και μόνο η αρετή τούτον καθιστά σπουδαίο στα μάτια μας, ιδιαίτερα στην εποχή μας.
-Πως βρέθηκε στην απομονωμένη περιοχή των Δολομιτικών Άλπεων και ποια η σχέση του με τον τουρισμό, στην αυγή του 20 ου αιώνα;
Ο Θέοντορ Χρηστομάννος αν και γεννήθηκε στη Βιέννη, έζησε τα εφηβικά του χρόνια στο Τιρόλο, ξεκίνησε την ιατρική στο Στρασβούργο και στο Ίνσμπρουκ, την εγκατέλειψε όμως για να γίνει δικηγόρος. Από το 1884 εγκαταστάθηκε στο Μεράνο όπου εργάστηκε αρχικά σαν δικηγόρος κι έπειτα σαν δικαστής. Ήταν δεινός ορειβάτης και λάτρης των βουνών και της φύσης, διορατικός και έξυπνος άνθρωπος ο οποίος διαπίστωσε την σπουδαιότητα της περιοχής ως θέρετρου όταν ακόμη ο τουρισμός ήταν στα σπάργανα για την εποχή.
Ο ήρωάς σας είχε ένα μεγάλο όραμα. Το υλοποίησε και πέρασε στην ιστορία. Πως τα κατάφερε όμως και με ποια οικονομικά μέσα;
Σπουδαίος ρήτορας, πολύ κοινωνικός με σπουδαίους φίλους από την υψηλή κοινωνία της εποχής καταφέρνει να τους επηρεάσει συγκεντρώνοντας έτσι σημαντικά κονδύλια. Οργανώνει εράνους, απευθύνεται στην Αυλή και τους επιχειρηματικούς κύκλους που γνωρίζει, αξιοποιώντας τις οικογενειακές του διασυνδέσεις και νέες γνωριμίες τόσο στην ευρύτερη περιοχή όσο και στην Βιέννη. Η ζωή του άλλαξε όταν κληρονόμησε την μεγάλη περιουσία του πατέρα του, κυρίως όμως όταν κάποιος υπουργός, φανατικός αλπινιστής κι ο ίδιος, πεθαίνοντας, άφησε χρήματα για την κατασκευή ενός δρόμου της περιοχής που θα έβγαζε από την απομόνωση τα χωριά της. Ο Χρηστομάννος τότε εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία για να υλοποιήσει τα οράματά του για την τουριστική ανάπτυξη του ορεινού εκείνου παραδείσου που τόσο καλά γνώριζε κι είχε αγαπήσει. Έλεγε πως «Αν δεν υπάρχουν δρόμοι, δεν υπάρχουν ξενοδοχεία, χωρίς ξενοδοχεία δεν υπάρχουν δρόμοι κι αν λείπουν και τα δυο δεν υπάρχει τουρισμός».
Είχε διαβλέψει πως ο συγκεκριμένος τόπος μπορεί να μετατραπεί σ’ ένα τουριστικό προορισμό αξιώσεων. Και πράγματι τα κατάφερε. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα του δύσκολου εγχειρήματος σε σχέση με τη ζωή των κατοίκων της δύσβατης περιοχής;
Ουσιαστικά πέτυχε κάτι το ασύλληπτο για την εποχή εκείνη. Νέοι δρόμοι, νέες σιδηροδρομικές συνδέσεις, τα πρώτα ξενοδοχεία αξιώσεων, ορειβατικά καταφύγια, όλα είναι έργο δικό του και της ομάδας των συνεργατών του που ενστερνίζονται τις ιδέες του. Η ζωή των κατοίκων, ως επακόλουθο, αλλάζει προς το καλύτερο. Οι νέες οδικές αρτηρίες αποτέλεσαν το μέσο για την απαρχή της τουριστικής και οικονομικής τους ανάπτυξης. Οι επισκέπτες κατακλύζουν την περιοχή, αφήνουν χρήμα, φέρνουν νέες συνήθειες, η περιοχή χαρακτηρίζεται ως σπουδαίο θέρετρο ιδιαίτερα λόγω του καλού κλίματος και του καθαρού αέρα, σανατόρια αλλά και ξενώνες παροχής υπηρεσιών ευεξίας και ευζωίας κατασκευάζονται.
Αναγνωρίστηκαν από τους Ιταλούς τα αποτελέσματα του οράματος αυτού του σπουδαίου Έλληνα της διασποράς;
Η Ιταλία φυσικά εκτίμησε ιδιαίτερα τις φυσικές χάρες αλλά και τις σύγχρονες υποδομές της περιοχής την οποία προσάρτησε μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Λόγω του φυσικού της κάλλους αλλά και της ισορροπημένης της ανάπτυξης με σεβασμό στη φύση η UNESCO έχει κηρύξει τους Δολομίτες μνημείο της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς από το 2009. Επίσης, λόγω της ιδιαιτερότητάς της η περιοχή την οποία κατοικούν και γερμανόφωνοι πληθυσμοί απολαμβάνει καθεστώς διοικητικής αυτονομίας με όλα τα ευεργετήματα που της αποφέρει αυτό στη διαχείριση των εσόδων της και στην ανάπτυξή της. Πιο συγκεκριμένα, αν και έχουν περάσει τόσα χρόνια από τον θάνατό του, οπότε η μνήμη χάνεται για τον Χρηστομάννο υπάρχουν πολλές αναφορές, εκθέσεις για την εξέλιξη του τουρισμού, βιβλία έστω και λίγα, αλλά και μνημεία στα βουνά και τα ορεινά ξενοδοχεία των Δολομιτών που τιμούν το σπουδαίο αυτό άτομο. Όπου ακόμη διατηρείται η ιστορική μνήμη ο Χριστομάννος και σήμερα θεωρείται ως ο πιονιέρος του τουρισμού των Δολομιτών.
Ο ίδιος κατάγεται από τη Μακεδονία αλλά στην ιστορία σας μας μεταφέρετε κυρίως στη Μεσσηνία. Ποιος είναι ο συνδετικό κρίκος μεταξύ των τόπων που επιλέξατε να τοποθετήσετε πραγματικούς και επινοημένους ήρωες;
Η Μεσσηνία επελέγη να αποτελεί την απαρχή της αφήγησης της ιστορίας μας, την αφετηρία δηλαδή εκκίνησης των γεγονότων, κυρίως λόγω της αγάπης μου για πατρώα εδάφη − άλλωστε διαμένω εδώ και πολλά χρόνια στην Καλαμάτα. Μπορώ όμως να πω ότι υπάρχει ένας άλλος σημαντικότερος λόγος. Η Μεσσηνία εξελίσσεται την εποχή εκείνη σε σπουδαία αγροτική περιοχή με πολλά εξαγώγιμα προϊόντα ενώ παράλληλα κι η Καλαμάτα μετεξελίσσεται σε σημαντικό εμπορικό κέντρο για την χώρα. Σπουδαία έργα, όπως το λιμάνι και οι δρόμοι κατασκευάζονται, η αγροτική παραγωγή ανθίζει και η πόλη θα ζήσει στην αυγή του 20ου αιώνα την δική της belle epoque. Παράλληλα ομοίως στο ίδιο περίπου χρονικό πλαίσιο και το Τιρόλο αναπτύσσεται με τα μεγάλα έργα υποδομών και τουρισμού που υλοποιούνται.
Από την έρευνα που κάνατε, έχετε βρει στοιχεία για τη σχέση με τον τόπο καταγωγής του Θέοντορ Χρηστομάννου και της οικογένειάς του;
Κατά τη διάρκεια της συγγραφής του βιβλίου χρειάστηκε να ανατρέξω στα ιστορικά στοιχεία τα οποία θα καθορίσουν τον τόπο και τον χρόνο που χρησιμοποιώ ως φόντο στην ιστορία μου. Η οικογένεια του ιστορικού αυτού προσώπου αναφέρεται να έλκει την καταγωγή-από την πλευρά του πατέρα του από την Μακεδονία της εποχής εκείνης, το Μελενοίκο και κάποιοι συγγενείς του ίσως από την περιοχή της Κοζάνης. Ο ίδιος ο ήρωας φαίνεται όμως πως δεν είχε επισκεφθεί τους τόπους αυτούς αλλά η οικογένειά του αποτελούσε γνωστό πρόσωπο της ελληνικής διασποράς κι ο ίδιος ήταν σημαίνων πολιτικός του τόπου του.
Για τις ανάγκες της συγγραφής χρειάστηκε να τοποθετήσετε δίπλα στον ήρωά σας κάποιους δευτεραγωνιστές. Ποιοι είναι οι πιο βασικοί ρόλοι και σε ποιους τους αναθέσατε;
Όπως θα καταλάβετε, διαβάζοντας το βιβλίο, ο πρωταγωνιστής μας δεν είναι ουσιαστικά ο Χρηστομάννος αλλά ο Περικλής Μαντούδης, γόνος Καλαματιανών εμπόρων που μεταναστεύει στη Βιέννη, εμπνέεται από τον οραματιστή Θέοντορ και με τη σταθερότητα, ακεραιότητα και την αφοσίωση στον κοινό σκοπό θα προκόψει στον ξένο τόπο. Δευτεραγωνιστές της ιστορίας και με σημαντικό ρόλο δίπλα του είναι η γυναίκα του Αρετή από την γραφική Κορώνη της Μεσσηνίας η οποία ενσαρκώνει τα πρότυπα της γυναικείας επιχειρηματικότητας, της διάθεσης για πρόοδο και επιτυχία. Είναι όμως κι η Αντιγόνη, ένα παράδειγμα καρτερικότητας, αφοσίωσης και μαχητικότητας απέναντι στη μάστιγα της φυματίωσης που αναλαμβάνει τον ρόλο της δεύτερης μητέρας κι είναι το καταφύγιο της ψυχής των ηρώων μέχρι να ριζώσουν στον ξένο τόπο. Οι γυναικείες φιγούρες τελικά καταλαμβάνουν σημαντική θέση στον άξονα της εξέλιξης του μύθου. Από τα άλλα πρόσωπα ο Μάσιμο ενσαρκώνει το Κακό, θα ταράξει τη ζωή των βασικών ηρώων και θα φέρει ανατροπές στην εξέλιξη της ιστορίας μας, ο Κουρτ είναι ο ιδανικός φίλος και συνεργάτης κι ο Στέλιος η επιτομή του θαλασσοδαρμένου Έλληνα ναυτικού που δρα με καλοσύνη και συντρέχει τους πάντες.
Τη συμπεριφορά, φυσικά, όλων εμπνέει και καθορίζει κινώντας τα νήματα ο χαρισματικός Χρηστομάννος.
Οι περιγραφές σας μας κάνουν να σκεφτόμαστε πως έχετε γνωρίσει από κοντά τον τόπο που περιγράφετε. Έχετε επισκεφτεί τις Δολομιτικές Άλπεις και, αν ναι, πως θα τις περιγράφατε με μία σύντομη πρόταση;
Τα τοπία που περιγράφω τα έχω επισκεφθεί πολλές φορές, τουλάχιστον τα περισσότερα χωριά των κοιλάδων στην περιοχή Τρεντίνο-Άλτο Άντιτζε. Ρισκάροντας να φανώ υπερβολική ή λόγω συγγενικών δεσμών με την περιοχή, μεροληπτική, θα έλεγα πως αν ο Θεός έπρεπε να διαλέξει ένα θέρετρο για τις διακοπές του αυτό θα ήταν στα χωριά των κοιλάδων στη σκιά των Χλομών βουνών.
Οι Δολομιτικές Άλπεις, είναι μία τουριστική πρόταση που κάποιοι ίσως σκεφτούν να επισκεφθούν, παρασυρμένοι από τις περιγραφές του μυθιστoρήματός σας. Γνωρίζετε αν υπάρχει ενδιαφέρον για το συγκεκριμένο σημείο του ιταλικού βορά από ελληνικά πρακτορεία τουρισμού;
Οι Δολομιτικές Άλπεις στον ιταλικό βορά, εκπληκτικής ομορφιάς τοποθεσίες, είναι σημεία αναφοράς για τους φυσιολάτρες και τους λάτρεις του βουνού και των χειμερινών σπορ. Τα γραφεία τουρισμού και ταξιδιών της πατρίδας μας το γνωρίζουν και πολλά από αυτά έχουν εντάξει τις Δολομιτικές Άλπεις στις εκδρομικές προτάσεις τους.

Λίγα λόγια για το βιβλίο
Είναι εφικτό ένας άνθρωπος να επηρεάσει το μέλλον της κοινότητας; Ν’ αλλάξει τη μοίρα ενός τόπου αλλά και τη δική του, υλοποιώντας καινοτόμες ιδέες κι οράματα; Η ιστορία μας το επιβεβαιώνει με τον πιο καταφατικό τρόπο. Στην εποχή του Φραγκίσκου Ιωσήφ και της Σίσσυ, στα τέλη του 1800 στο δυτικό άκρο της Αυστροουγγαρίας, στο Τιρόλο, η περιοχή των Δολομιτών παραμένει, ακόμη, απομονωμένη. Εκεί, ζει και δραστηριοποιείται o ελληνικής καταγωγής πολιτικός Θέοντορ Χρηστομάννος. Βαθιά γοητευμένος από την ομορφιά των δύσβατων βουνών και προικισμένος με το ελληνικό δαιμόνιο της επινοητικότητας, θα προσπαθήσει να πραγματοποιήσει ένα μεγάλο όραμα: να βγάλει την περιοχή αυτή από την αφάνεια με την κατασκευή μεγαλόπνοων έργων ανάπτυξης. Με ενέργειές του θα κατασκευαστούν ο εμβληματικός Δρόμος των Δολομιτών, υδραυλικά έργα, σιδηροδρομικές συνδέσεις, μεγάλα πολυτελή ξενοδοχεία και ορεινά καταφύγια που θα μεταμορφώσουν την περιοχή σε σημαντικό τουριστικό θέρετρο. Συνοδοιπόροι του στο εκπληκτικό αυτό εγχείρημα, ο Περικλής κι η Αρετή από τη Μεσσηνία, επηρεάζονται από τις απόψεις του κι αποφασίζουν να συνεργαστούν για την υλοποίηση των πρωτοποριακών σχεδίων του. Δυο προοδευτικοί άνθρωποι, που, υιοθετώντας τα οράματα του Χρηστομάννου, θα εργαστούν με ζήλο, μεράκι και πάθος, για ν’ αλλάξουν μία ολόκληρη περιοχή, αλλά και τη ζωή τους. Η ιστορία μας, ελεύθερα εμπνευσμένη, από την αληθινή ζωή και το έργο του Έλληνα της διασποράς, Θέοντορ Χρηστομάννου (1854-1911), εκτυλίσσεται στη Μεσσηνία, στη Βιέννη και στο Τιρόλο από το 1870 έως τις αρχές του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Βιογραφικό
Η Τίνα Κουτσουμπού γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Εργάσθηκε στην ΕΡΤ και στην Εμπορική Τράπεζα. Ζει στην Καλαμάτα από το 1996. Είναι μέλος της Π.Ε.Λ., της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και διετέλεσε γενική γραμματέας της Ένωσης Μεσσηνίων Συγγραφέων και υπεύθυνη δημοσίων σχέσεων.
Διηγήματά της βραβεύτηκαν σε πολλούς λογοτεχνικούς διαγωνισμούς στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Συμμετέχει στα συλλογικά έργα: «Αθηναϊκό ημερολόγιο» (εκδ. Φιλιππότη, 2012, 2013, 2014, 2018, 2019), «Ημερολόγιο του Αρχιπελάγους» (εκδ. Φιλιππότη, 2014, 2015), «Ο Ξένος» (εκδ. OpenBooks, 2016), «Κυπριακή Φιλολογική Πρωτοχρονιά 2018» (Ε.Π.Ο.Κ), «Λαθρόψυχοι» (εκδ. 24 γράμματα, 2018), «Το σχολείο» (εκδ. OpenBooks, 2018), «Μεσσηνιακές Δημιουργίες» (2012, 2014, 2016, 2018, 2020), Επετειακοί τόμοι της Ένωσης Μεσσηνίων Συγγραφέων: για το 1821 (εκδ. Καλλίεργον, 2021) και για τη Μικρασιατική καταστροφή και τον προσφυγικό ελληνισμό (εκδ. 24 γράμματα, 2022), «Ποιήματα 10 σύγχρονων Μεσσήνιων ποιητών» (εκδ. 24 γράμματα, 2022).
Άρθρα της δημοσιεύθηκαν στην εφημερίδα «Βήμα των Συντακτών» της ΕΣΜΗΕ, στον ημερήσιο και περιοδικό Τύπο Καλαμάτας και Κορώνης, σε λογοτεχνικά περιοδικά έντυπης και ηλεκτρονικής μορφής καθώς και σε λογοτεχνικά blogs. Έχει παρακολουθήσει σεμινάρια ιστορικού μυθιστορήματος, δημιουργικής γραφής και διόρθωσης και επιμέλειας κειμένων. Είναι μέλος σε πολλές πολιτιστικές ενώσεις.
Έχει εκδώσει τα βιβλία: «Ο καινούργιος κι επτά ακόμη διηγήματα» (εκδ. Γαβριηλίδης, 2015), «Του καιρού γυρίσματα» (εκδ. Διάνυσμα, 2016), «Ιστορίες του Νότου» (εκδ. Μικρές εκδόσεις, 2018), «Η Καλαμάτα στην τσέπη, τουριστικός οδηγός στα ελληνικά και στα αγγλικά (Kalamata a pocket guide)» (εκδ. 24 γράμματα, 2020), «Το νερό που μ’ εκδικήθηκε» (εκδ. ΑΩ, 2021), «Χλομά βουνά – στ’ αχνάρια του Χρηστομάννου» (εκδ. ΑΩ, 2023).