Μηνάς Στραβοπόδης: συνέντευξη στη Μαρία Τσακίρη

Συγγραφέας του βιβλίου Συμπληγάδες αξιών – Εκδόσεις Αρμός

Ένα μυθιστόρημα που έχει “τα χαρακτηριστικά αφύπνισης μιας γενιάς και μιας κοινωνίας που βλέπει το λάθος, αλλά δεν κάνει κάτι για να το αλλάξει –μάλλον από φόβο”, μας έδωσε αυτό το φθινόπωρο ο Μηνάς Στραβοπόδης. Όπως λέει στο Vivlio-life «Στο βιβλίο επιχειρείται να δοθούν εναλλακτικές. Όχι σαν μια μαγική λύση, αλλά σαν τροφή για προβληματισμό και αμφισβήτηση». Ο ήρωάς του, ο Κίμωνας, προσπαθεί να μη συνθλιβεί μέσα στη γενικευμένη διαστρέβλωση των αξιών, των ιδεών, των εννοιών αλλά και ανάμεσα στο κράτος και την κοινωνία. «Ο κόσμος έχει πολλή ασχήμια. Μπορούμε, όμως, να τον ομορφύνουμε, αρκεί να ομορφύνουμε τον εαυτό μας. Αν ο εαυτός μας είναι όμορφος και αυτό γενικευτεί, τότε ο κόσμος μας θα είναι όμορφος. Οι καταπιεστές δεν θα έχουν δύναμη πάνω στους καταπιεζόμενους».

Η λέξη συμπληγάδες που τη συναντάμε μόνο στον πληθυντικό και σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία ήταν βράχοι στις ακτές του Βοσπόρου που κατέστρεφαν πλοία και στον τίτλο σας προσδιορίζει τις αξίες, σαφώς και δεν επιλέχτηκε τυχαία. Βάλτε μας στη σκέψη σας και ας ξεκινήσουμε τη συνομιλία μας με τον ιδιαίτερο τίτλο που επιλέξατε για το μυθιστόρημά σας.
Με την πάροδο του χρόνου και προσπαθώντας και εγώ κάθε μέρα να συνειδητοποιώ όλο και περισσότερο τη ζωή, παρατήρησα το εξής: Άνθρωποι και κοινωνίες χρησιμοποιούν λέξεις, για να εκφράσουν πράξεις, οι οποίες είναι τελείως διαφορετικές ως προς την ουσία τους σε σχέση με τις λέξεις που χρησιμοποιούνται.
Αυτό γίνεται είτε σκόπιμα από το κράτος –γιατί υπάρχει, δηλαδή, κάποια σκοπιμότητα, συνήθως πολιτικής φύσεως– είτε από συνήθεια από την κοινωνία -κυρίως γιατί είναι στρεβλά εντυπωμένη η κάθε έννοια στο μυαλό της κοινής γνώμης.
Με άλλα λόγια, παρατηρώ πως κανονικοποιείται η διαστρέβλωση των εννοιών –κυρίως δε των αξιών. Και θα φέρω ορισμένα παραδείγματα: Είναι στο όνομα της Ελευθερίας που το Ισραήλ διαπράττει αυτήν τη στιγμή Γενοκτονία στη Γάζα. Είναι στο όνομα της Δικαιοσύνης που η κυβέρνηση καταστρατηγεί κάθε έννοια Δικαίου –χαρακτηριστικό παράδειγμα το έγκλημα των Τεμπών. Είναι στο όνομα της Αγάπης που ο γυναικοκτόνος σκοτώνει τη γυναίκα του ή ο γονέας επιβάλει απόλυτο έλεγχο στο παιδί του.
Αυτές, λοιπόν, οι «αξίες», όπως είναι στρεβλά μέσα στο μυαλό μας, καταλήγουν να γίνονται οι Συμπληγάδες μας και να συνθλιβόμαστε κάθε μέρα εξαιτίας αυτών. Πρέπει οι λέξεις να βρουν ξανά το πραγματικό τους περιεχόμενο. Στη σύγχρονη εποχή, δυστυχώς, άλλο λέμε και άλλο κάνουμε.
Κίμωνας Ζερβός. Είναι ο κεντρικός ήρωας της ιστορίας σας, μια πολύ ιδιαίτερη προσωπικότητα. Μιλήστε μας για τον πρωταγωνιστή σας.
Γεννημένος στην Αμμόχωστο. Έζησε από πολύ μικρός τη φρίκη του πολέμου –μάλιστα έχασε το ένα χέρι του τότε. Πλέον στα 66 του, καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας σε ένα από τα κορυφαία πανεπιστήμια του κόσμου, το Βασιλικό Κολέγιο του Λονδίνου, έχει αποκτήσει διεθνές κύρος για το ακαδημαϊκό του έργο.
Η ζωή του Κίμωνα, όμως, έρχεται αρκετές φορές αντιμέτωπη με τον θάνατο. Το βράδυ της εισβολής στην Κύπρο είναι μια από τις τρεις στιγμές της ζωής του που τον στιγμάτισαν. Οι άλλες δύο είναι ο αναπάντεχος θάνατος της γυναίκας του μπροστά στα μάτια του, ενώ ο τρίτος είναι η αυτοκτονία ενός αγαπημένου του φοιτητή, του Βίκτωρα Φωτεινού. Το τρίτο αυτό γεγονός αποτελεί και την αρχή της ιστορίας.
Ανάμεσα στις Συμπληγάδες Αξιών, ο Κίμωνας καλείται να μην συνθλιβεί. Εννοείτε προφανώς να μη συνθλιβεί από τις … συμπληγάδες. Και εδώ θα πρέπει να μας βάλετε στην πλοκή (στον βαθμό που μπορείτε) και να μας διευκρινίσετε από τι κινδυνεύει και γιατί.
Δίνω δύο ερμηνείες σχετικά με αυτό. Η πρώτη αφορά στο να μην συνθλιβεί σαν άνθρωπος μέσα σε αυτήν τη γενικευμένη διαστρέβλωση των αξιών, των ιδεών, των εννοιών. Στο όνομα της κοινής λογικής, παραβιάζεται η κοινή λογική και αυτό μπορεί να οδηγήσει τον Κίμωνα και τον κάθε Κίμωνα σε συντριβή.
Η δεύτερη ερμηνεία αφορά στο κράτος και την κοινωνία. Θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως οι δύο βράχοι ανάμεσα στους οποίους συνθλίβεται ο σύγχρονος άνθρωπος. Ανέλυσα λίγο από το συγκεκριμένο θέμα και στην πρώτη ερώτηση. Δεν θα ήθελα να πω άλλα, για να κινήσω το ενδιαφέρον στον αναγνώστη. Το μόνο σίγουρο είναι πως, τελικά, ο Κίμωνας κινδυνεύει και από το κράτος και από την κοινωνία.
Πάντως, το κλειδί για να μη συνθλιβεί, είναι να μη φοβηθεί την αλλαγή. Να ακόμη μία λέξη που αξίζει να μείνουμε: Αλλαγή! Τι κλείσατε μέσα της;
Κατά την εκτίμησή μου το αντίθετο της Αλλαγής δεν είναι η στασιμότητα, είναι ο φόβος. Οι άνθρωποι φοβούνται το νέο, το διαφορετικό ακόμα και αν βρίσκονται σε πολύ δεινή κατάσταση έτσι και αλλιώς. Πιστεύω, όμως, βαθιά πως σε κανέναν άνθρωπο δεν αρέσει να φοβάται. Πιστεύω πως ο φόβος εμφυσείται στις ζωές των ανθρώπων για να μένουν αδρανείς και άρα ακίνδυνοι για τις εξουσίες.
Αλλαγή για εμένα είναι να τολμάς να διεκδικείς κάθε μέρα τον εαυτό που θέλεις να είσαι. Η αλλαγή ξεκινά από τις πολύ μικρές πράξεις καθημερινότητας. Από το πώς λες καλημέρα στη σύντροφό σου, μέχρι το τι δουλειά επιλέγεις να κάνεις.
Ο κόσμος έχει πολλή ασχήμια. Μπορούμε, όμως, να τον ομορφύνουμε, αρκεί να ομορφύνουμε τον εαυτό μας. Αν ο εαυτός μας είναι όμορφος και αυτό γενικευτεί, τότε ο κόσμος μας θα είναι όμορφος. Οι καταπιεστές δεν θα έχουν δύναμη πάνω στους καταπιεζόμενους.
Αυτό είναι για εμένα αλλαγή: Να φτάσει σε σημείο ο μέσος νους να είναι τόσο ελεύθερος, όπου απέναντί του κανένας δυνάστης να μην μπορεί να ασκήσει δύναμη ή επιρροή πάνω του.
«H χειρότερη μορφή κρατικής βίας είναι η καθημερινότητα των πολιτών…» Μεγάλη κουβέντα ανοίγετε μέσα από τον Κίμωνα. Κάποιοι αναγνώστες θα συμφωνήσουν μαζί του για τη μεγάλη αλήθεια, κάποιοι όχι. Ποιος είναι ο σκοπός σας;
Έχοντας ζήσει σε μια πολύ δύσκολη περίοδο για την Ελλάδα βλέπω ως κανόνα να ασκείται ωμή βία από το κράτος στην καθημερινότητα των πολιτών της, ιδίως δε στη νέα γενιά.
Αν με ρωτάτε είναι βία η εργασία σου, όταν ο βασικός μισθός είναι 750 ευρώ και το ενοίκιο για ένα σπίτι 40 τετραγωνικών είναι 550. Είναι βία να μην ελέγχονται οι τιμές στα σούπερ μάρκετ για να αισχροκερδούν κάποιοι λίγοι στις πλάτες των ανθρώπων της εργασίας. Είναι βία να μην υπάρχει κανένας κρατικός έλεγχος σε καύσιμα και ενέργεια με αποτέλεσμα οι τιμές να έχουν χτυπήσει κόκκινο και ο μέσος Έλληνας να μην μπορεί να αντεπεξέλθει. Είναι βία να δουλεύεις όλη μέρα και να μην μπορείς να εξασφαλίσεις την επιβίωσή σου, μόνο και μόνο γιατί ορισμένοι λίγοι πρέπει να πλουτίσουν στην πλάτη σου.
Είναι βία ο βομβαρδισμός που γίνεται από τα ΜΜΕ, τα κανάλια και τις εφημερίδες. Έτσι δημιουργείται ο φόβος και σε αφήνει αδρανή, να φοβάσαι την αλλαγή.
Είναι μια πρόκληση – πρόσκληση να αμφισβητήσουμε και να αναθεωρήσουμε τις αξίες οι Συμπληγάδες σας;
Ακριβώς. Καλώ τον κάθε αναγνώστη να αναστοχαστεί και να δει αν τον εκφράζει η ζωή που κάνει. Αν ναι, τότε μια χαρά. Αν όχι, όμως, τον καλώ να αναθεωρήσει σήμερα κιόλας το πώς θα βαδίσει από εδώ και πέρα στη ζωή.
Ποια ταμπέλα θα βάζατε στο μυθιστόρημά σας; Είναι βαθιά κοινωνικό όπως όλα δείχνουν; Είναι αστυνομικό παρόλο που τη λέξη έγκλημα την έχετε σε εισαγωγικά; Είναι ψυχολογικό θρίλερ ή μήπως ένα καλοστημένο πολιτικό θρίλερ;
Γενικά δεν μου αρέσει να βάζω ταμπέλες. Ούτε σε ανθρώπους ούτε στη λογοτεχνία. Άλλωστε για εμένα λογοτεχνία είναι, όταν το έργο που έχεις φτιάξει σπάει όλους τους κανόνες, όλες τις κατηγορίες και δημιουργεί νέα δεδομένα. Άρα το βιβλίο αυτό θα μπορούσε να χαρακτηριστεί λίγο από όλα αυτά που αναφέρετε, αλλά και τίποτα από όλα αυτά.
Υπάρχει και ένα γράμμα που περιμένει οκτώ δεκαετίες, για να φανερώσει την Αλήθεια στον κόσμο. Να πάρουμε μια γεύση από το γράμμα που θα εντείνει το ενδιαφέρον μας για την ανάγνωση;
Αν σας έλεγα πως ο μεταπολεμικός κόσμος, όπως τον γνωρίζουμε σήμερα, δημιουργήθηκε από μία απόφαση που πήραν τρεις άνθρωποι γύρω από ένα τραπέζι, πώς θα σας φαινόταν;
Και αν μετά σας έλεγα πως ένας από τους τρεις ανθρώπους που πήραν αυτήν την απόφαση είχε δεύτερες σκέψεις και πως αποφάσισε να προτείνει τη διαμόρφωση ενός εναλλακτικού μεταπολεμικού κόσμου, μιας εναλλακτικής δικής μας πραγματικότητας, δηλαδή, μέσα από ένα γράμμα που, τελικά ποτέ δεν έστειλε, πώς θα σας φαινόταν;
Δεν φαντάζει αυθαίρετα κατασκευασμένη η πραγματικότητά μας μετά από αυτό; Δεν φαντάζουν όλα πολύ σχετικά και τίποτα απόλυτο;
Θέτετε ένα ερώτημα: Είμαστε διατεθειμένοι να επαναπροσδιοριστούμε, για να επαναπροσδιορίσουμε τον κόσμο γύρω μας; Τι θα μου απαντούσατε αν σας έκανα το ίδιο ερώτημα; Είστε διατεθειμένος να…;
Είμαι, ναι! Το έχω κάνει στο παρελθόν και θεωρώ πως θα μου συμβεί και στο μέλλον. Η ζωή είναι μια δυναμική διαδικασία, αλίμονο αν είμαστε όλοι σωστοί σε όλα και δεν χρειάζεται να επαναπροσδιορίζουμε κάθε τόσο τα πράγματα μέσα μας και γύρω μας. Πάντα με τρόμαζαν οι άνθρωποι που ήταν σίγουροι. Εγώ όσο μεγαλώνω μαθαίνω μόνο πως είμαι σίγουρος ότι δεν μπορώ να είμαι για τίποτα σίγουρος.
Σ’ αυτό το μυθιστόρημα καταθέτετε τις απόψεις και τις θέσεις σας για τη ζωή, την κοινωνία, το πολιτικό γίγνεσθαι. Είναι μια μορφή προσωπικής διαμαρτυρίας ενός νέου ανθρώπου και επιστήμονα, μέσα από το βήμα που του δίνει η λογοτεχνία;
Παρατηρώ γενικά πως στην Ελλάδα το τελευταίο διάστημα επικρατεί ομερτά. Δεν πιστεύω πως έχει τα χαρακτηριστικά προσωπικής διαμαρτυρίας το βιβλίο. Πιο πολύ έχει τα χαρακτηριστικά αφύπνισης μιας γενιάς και μιας κοινωνίας που βλέπει το λάθος, αλλά δεν κάνει κάτι για να το αλλάξει –μάλλον από φόβο.
Έτσι και αλλιώς η διαμαρτυρία είναι απλά το «αντί» σε κάτι που υπάρχει. Στο βιβλίο επιχειρείται να δοθούν εναλλακτικές. Όχι σαν μια μαγική λύση, αλλά σαν τροφή για προβληματισμό και αμφισβήτηση.
Το βιβλίο σας δεν ακολουθεί τη δομή που έχουμε συνηθίσει. Υπάρχει ενότητα – αυτόνομο κεφάλαιο με τον δικό του, μάλιστα, τίτλο. Προς τα πού θέλετε να στρέψετε την προσοχή μας μέσα από αυτό;
Στην ελευθερία της έκφρασης και στη δημιουργικότητα. Δεν χρειάζεται να πατάς πάντα σε δρόμους που άλλοι έφτιαξαν για εσένα, μπορείς πάντα να φτιάχνεις ελεύθερα τον δικό σου δρόμο. Αυτόν που σε βοηθάει να βρεις καλύτερα έκφραση.
Θα ήθελα οι άνθρωποι –συγγραφείς και αναγνώστες– να μην εγκλωβίζουν τη σκέψη τους μόνο σε αυτό που έχει ήδη υπάρξει. Για παράδειγμα μια συγκεκριμένη δομή βιβλίου, ένα είδος, ένας κανόνας ή ένα πλαίσιο. Να τα λαμβάνουν υπόψιν αυτά, αλλά να έχουν τη δυνατότητα να σκεφτούν πέρα και έξω από αυτά επίσης.
Ο ήρωάς σας έρχεται τη στιγμή που φθάνει στην αλήθεια που αναζητά και ανατρέπει τη ζωή του αλλά κυρίως τη σκέψη του. Μήπως τελικά είναι καλύτερα να μη σκαλίζουμε το παρελθόν και να το αφήνουμε στο… παρελθόν;
Κατά τη δική μου εκτίμηση, χίλιες φορές να γνωρίζεις την αλήθεια και να υποφέρεις, παρά να ζεις μέσα σε ένα ψέμα χαρούμενος.

Λίγα λόγια για το βιβλίο

Ένα “έγκλημα” με βαθιά κοινωνικές ρίζες… Ένα αποκαλυπτικό σημείωμα ενός φοιτητή… Μια αναπάντεχη συνάντηση που γεφυρώνει γενιές… Ένας λογοτεχνικός γρίφος-οδηγός… Ένα γράμμα που περιμένει οχτώ δεκαετίες, για να φανερώσει την “Αλήθεια” στον κόσμο… Όλα αυτά συνθέτουν τη διαδρομή του καθηγητή, Κίμωνα Ζερβού, ο οποίος αγωνίζεται ενάντια σε όλα εκείνα τα νοσηρά στοιχεία που υπάρχουν μέσα μας και γύρω μας συνθλίβοντάς μας καθημερινά. “Η χειρότερη μορφή κρατικής βίας είναι η καθημερινότητα των πολιτών…” φωνάζει ο Κίμωνας, όταν κανένας δεν θέλει να τον ακούσει. Ανάμεσα στις “Συμπληγάδες Αξιών” ο Κίμωνας καλείται να μην συνθλιβεί. Το κλειδί, για να συμβεί αυτό, είναι να μη φοβηθεί την αλλαγή… “Μπορεί ο κόσμος να μην θέλει να αλλάξει, μα αυτό δεν αποτελεί λόγο που θα αλλάξει εμένα… Εμένα που δέχθηκα πρώτος απ’ όλους να αλλάξω…” Τι θα συνέβαινε, αν τελικά ο τρόπος που έχουμε μάθει να ζούμε στηρίζεται σε μια αυθαιρεσία; Και αν τελικά είναι όλα ένα ψέμα; Είμαστε διατεθειμένοι να επαναπροσδιοριστούμε, για να επαναπροσδιορίσουμε τον κόσμο γύρω μας;

Βιογραφικό
Ο Μηνάς Στραβοπόδης γεννήθηκε το 1997 στη Ζάκυνθο. Από πολύ μικρή ηλικία άρχισε να ασχολείται με τη Λογοτεχνία, την Τέχνη και τον Πολιτισμό γενικότερα, ενώ παράλληλα του κίνησαν το ενδιαφέρον οι κοινωνικές και πολιτικές επιστήμες. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Πειραιά και το King’s College London, ενώ εκπονεί τη Διδακτορική του Διατριβή στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Πέρα από την έντονη δραστηριότητά του στον ακαδημαϊκό χώρο, αποφάσισε πρόσφατα την ίδρυση του CultArt Zone, που έχει ως σκοπό την ανάδειξη κοινωνικών και πολιτικών φαινομένων αντλώντας έμπνευση από την Τέχνη και τον Πολιτισμό, καθώς αντιλήφθηκε πως ήθελε να εκφράσει με έναν δικό του μοναδικό τρόπο όλα όσα συμβαίνουν μέσα μας και γύρω μας. Όπως συνήθως αναφέρει: «Ό,τι έχουμε είναι η Τέχνη και ο Πολιτισμός. Αυτά αποτελούν το καταφύγιό μας σε έναν κόσμο σκληρό και δύσκολο. Εκεί η ψυχή του ανθρώπου γαληνεύει και τα πράγματα βρίσκουν ξανά το νόημά τους». Οι «Συμπληγάδες Αξιών» είναι το δεύτερό του μυθιστόρημα, ενώ από τις εκδόσεις Αρμός κυκλοφορεί και «Ο Επαναστάτης της Αβύσσου» (2021).