Όλγα Στέφου: συνέντευξη στη Μαρία Τσακίρη

Συγγραφέας του βιβλίου Πικρό Μοιρολόι για την Παλαιστίνη – Εκδόσεις Agrafina books

Ένα βιβλίο – μοιρολόι που παίρνει όμως τη μορφή κραυγής, αφιερωμένο στους ανθρώπους που αφανίζονται αλλά «και στον πολιτισμένο κόσμο που φαίνεται να έχει λησμονήσει τη σημασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας», μας έδωσε η Όλγα Στέφου. Η συγγραφέας είναι θυμωμένη με ό, τι συμβαίνει στην Παλαιστίνη και με θυμό έγραψε το Πικρό Μοιρολόι της. Μια μαρτυρία ψυχής, ένας σπαρακτικός και βαθιά ανθρώπινος ύμνος. Όπως λέει στο Vivlio-life, η λογοτεχνία έχει τη δύναμη να αφυπνίσει. «Και να κινητοποιήσει μπορεί και να διατηρήσει μνήμες μπορεί και να επαναφέρει άλλες. Αλλά, η λογοτεχνία έχει και την υποχρέωση να το κάνει. Δεν ανήκει σε εμάς η πένα μας -καλή, μέτρια, κακή σε εμάς δεν ανήκει. Την παραδίδουμε στους αναγνώστες και γίνεται δική τους. Οπότε, βεβαίως κι έχει χρέος η λογοτεχνία, ιστορικό χρέος».

«Το έργο που κρατάτε στα χέρια σας δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη λογοτεχνικό εγχείρημα. Αποτελεί κραυγή». Η κραυγή σας έφθασε και στo Vivlio-life που ζητά να μάθει τι ήταν αυτό που έκανε το ποτάμι των λέξεων να ξεχειλίσει από την καρδιά σας για να φθάσει στους αναγνώστες σας.
… Θα ήθελα να έχω μια απάντηση πιο «πλουμιστή» και σύνθετη, αλλά δυστυχώς δεν έχω. Ήθελα να βοηθήσω και το έγραψα. Όλα τα έσοδα θα πάνε στην Γάζα. Χρήματα να στείλω από μόνη μου δεν έχω, οπότε αυτό που μπορώ να κάνω, είναι να γράψω ένα βιβλίο και να δώσω τα έσοδα, ως κίνηση αλληλεγγύης.
Ένα μακρόσυρτο μοιρολόι αφιερωμένο στην Παλαιστίνη που συγκινεί. Θυμάστε τη μέρα και την ώρα που γράψατε τις πρώτες λέξεις σας;
… Δε νομίζω ότι μπορεί να ξεχαστεί αυτή η ημέρα. Ήταν η δεύτερη εβδομάδα του αποκλεισμού και ο ΟΗΕ έκανε έκκληση να περάσουν τα βαγόνια της ανθρωπιστικής βοήθειας. Ο Νετανιάχου αρνήθηκε και πλέον ξέραμε, ήξεραν μέχρι και οι πέτρες στην άλλη άκρη της γης, πως πρόκειται για γενοκτονία. Δεν υπήρχε αντεπιχείρημα, ούτε αμφιβολία.
Δεν αφιερώνετε το μοιρολόι σας μόνο στη γη που αιμορραγεί και στους ανθρώπους που αφανίζονται. Το αφιερώνετε «και στον πολιτισμένο κόσμο που φαίνεται να έχει λησμονήσει τη σημασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας». Πιστεύετε πως η λογοτεχνία έχει τη δύναμη να τον αφυπνίσει;
… Η λογοτεχνία έχει τη δύναμη να κινήσει βουνά, αν υπολογίσουμε πως οι άνθρωποι διατηρούν ακόμη την ψυχή τους. Και να κινητοποιήσει μπορεί και να διατηρήσει μνήμες μπορεί και να επαναφέρει άλλες. Αλλά, η λογοτεχνία έχει και την υποχρέωση να το κάνει. Δεν ανήκει σε εμάς η πένα μας -καλή, μέτρια, κακή σε εμάς δεν ανήκει. Την παραδίδουμε στους αναγνώστες και γίνεται δική τους. Οπότε, βεβαίως κι έχει χρέος η λογοτεχνία, ιστορικό χρέος.
Στο βιβλίο σας εναλλάσσονται αρμονικά ο πεζός με τον ποιητικό λόγο. Ποιος από τους δυο σας έφερε πιο κοντά στο σπαραγμό και γέννησε τις πιο θλιμμένες λέξεις σας;
…Το μοιρολόι. Μου θυμίζει την γιαγιά μου, την Ζωίτσα. Ό,τι μπορείς να το τραγουδήσεις, είναι πιο οικείο. Έτσι νιώθω, δηλαδή.
Ποια ήταν τα συναισθήματα που επικράτησαν όσο διήρκεσε αυτό το μοιρολόι;
…Ήμουν πολύ πολύ θυμωμένη. Πάρα πολύ θυμωμένη. Ξέρετε, το ηπειρώτικο μοιρολόι, που είναι το τραγούδι του τόπου που μεγάλωσα, δεν κρατάει κακία. Αντιμετωπίζει τον θάνατο ως ίσο συμπαίκτη, που σε αυτόν τον γύρο κέρδισε. Δεν έχει κακία, επομένως, ούτε και θυμό. Προσπάθησα πολύ να γράψω με υπερηφάνεια απέναντι στον θάνατο. Αλλά, δεν τα κατάφερα. Είμαι θυμωμένη με τη σιωπή του δυτικού κόσμου, είμαι θυμωμένη που ξέρουμε τι γίνεται, ξέρουμε καλά τι γίνεται και δε μας αφορά. Όταν ελευθερώθηκαν τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, η ανθρωπότητα ισχυρίστηκε πως υπέστη σοκ, δεν ήξεραν, δε μάθαιναν, δε θα επαναλάβουν τη φρίκη. Τώρα ξέρουμε, βλέπουμε. Και η φρίκη απλώς μας είναι αδιάφορη. Επομένως, ναι. Ήμουν και είμαι θυμωμένη.
Κάνετε λόγο για διαστρέβλωση της Ιστορίας. Πιστεύετε πως ο ιστορικός του μέλλοντος θα εντοπίσει αυτή την παραποίηση των γεγονότων και θα τα τοποθετήσει στην πραγματική του θέση με τους σωστούς τίτλους και υπότιτλους;
…Ναι. Κανένας δεν κατάφερε να κερδίσει τις εντυπώσεις απέναντι σε μία γενοκτονία. Δε θα συγχωρεθεί η στάση της Δύσης, ποτέ.
«Οι απόγονοι των επιζησάντων των ναζί, ήταν τώρα γενοκτόνοι. Μόνο που δεν είχαν υψικάμινο, γιατί δε τη χρειάζονταν πια. Είχαν την απόλυτη σιωπή του πολιτισμένου κόσμου στο πλευρό τους». Τελικά η μνήμη της ανθρωπότητας είναι τόσο κοντή;
…Ναι. Γιατί είναι προσωπική υπόθεση η μνήμη. Λείπει η ευαισθησία. Οι άνθρωποι διαλέγουν να επιλέξουν σε ποιους, κατά τη δική τους άποψη, αξίζει η ζωή και σε ποιους αξίζει ο θάνατος.
«Η Δύση δε νοιάστηκε. Η Παλαιστίνη ήταν φτωχή κι ο εχθρός της πλούσιος». Στη Δύση ανήκουμε κι εμείς οι Έλληνες… Πόσο σας στεναχωρεί αυτό και σε ποιο βαθμό έδωσε όγκο στην κραυγή σας;
…Δε νομίζω ότι ανήκουμε στην Δύση, όπως εννοείται η Δύση. Είμαστε πρώην αποικία, αποκούμπι της ΕΕ, πάντοτε υπό επιτήρηση. Δεν ανήκουμε στις χώρες του λεγόμενου «λευκού προνομίου», που ήταν υπερδυνάμεις, ήταν αποικιοκράτες και ελέγχουν πια την παγκόσμια οικονομία. Είμαστε βαλκάνιοι επί της ουσίας και τυπικά δυτικοί.
Οι λευκοί της Βόρειας Αμερικής και της Κεντρικής Ευρώπης μας θεωρούν από «εξωτικούς», έως «τεμπέληδες». Ξεχνάμε τον ρατσισμό επί μνημονίων; Οπότε όχι, δεν είμαστε Δυτικοί, όχι όπως εννοείται η οικονομία και η κοινωνική δομή της λευκής Δύσης. Ούτε κι έχουμε γενικώς καλή εικόνα για χώρες που δεν ανήκουν στην Δύση και σε σχέση με τα προνόμια των πολιτών. Η Ελλάδα, ας πούμε, δεν έχει ούτε καλύτερο σύστημα Υγείας, ούτε καλύτερο σύστημα Παιδείας από κάποιες χώρες της Λατινικής Αμερικής ή της Ασίας, που δυτικές σίγουρα δεν είναι.
Η κυβέρνησή μας με θυμώνει. Η ιστορία μας μας τοποθετεί δίπλα στην Παλαιστίνη. Λαός σχεδόν ίδιος, από πάντα. Από την ανατολή του ανθρώπινου πολιτισμού.
«Η συγγραφή της δεν ζητά ουδετερότητα. Ζητά θέση…» διαβάζω στον πρόλογο του βιβλίου, που υπογράφει ο Εσσάμ – Θεόδωρος Αλαντάση. Μπορείτε να συνοψίσετε τη θέση σας σε μία πρόταση;
Λευτεριά στην Παλαιστίνη και Ειρήνη.
Να μάθουμε και ποιος είναι ο Εσσάμ – Θεόδωρος Αλαντάση και πόσο έχει επηρεάσει τη σκέψη και τη στάση ζωής σας;
Ο Εσσάμ Αλαντάση είναι ένας καταπληκτικός ποιητής. Γεννήθηκε σε προσφυγικό στρατόπεδο στην Γάζα. Γεννήθηκε πρόσφυγας. Είχα την χαρά να τον γνωρίσω ως φίλο των γονιών μου κι όταν μεγάλωσα, έγινε και δικός μου φίλος. Ο Εσσάμ είναι ο παλαιστίνιος της διπλανής πόρτας, ας πούμε. Δεν είναι ένα ρομαντικό μακρινό ιδεώδες, ούτε ένα στερεότυπο. Είναι αφηγητής της αληθινής ιστορίας του τόπου του.
«Κι όσο θα υψώνεται η φωνή έστω κι ενός ανθρώπου που ψιθυρίζει ή κραυγάζει “Λευτεριά στην Παλαιστίνη”, τόσο το μοιρολόι θα μετατρέπεται σε ελπίδα», καταλήγει ο πρόλογος. Να κρατήσουμε αυτό από αυτή την πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη;
Να το κρατήσουμε. Μαζί με μια υπόσχεση για ζωή και αξιοπρέπεια.

Λίγα λόγια για το βιβλίο
Το “Πικρό μοιρολόι για την Παλαιστίνη” γεννήθηκε από την ανάγκη να περιγραφεί η τόση βαρβαρότητα, για να μην ξεχαστεί. Το έργο παίρνει θέση κι η θέση είναι υπέρ του παλαιστινιακού λαού, με την ελπίδα πως ακόμη και τώρα, ειδικά τώρα μπορεί να λυτρωθεί. Αυτό το βιβλίο γράφτηκε επειδή πρέπει να μιλάμε για την Παλαιστίνη, να μην ξεχνάμε να λέμε τα πράγματα όπως είναι. Και είναι γενοκτονία.

Βιογραφικό
Η Όλγα Στέφου γεννήθηκε το 1990 στα Γιάννενα και από τα 18 της χρόνια ζει στην Αθήνα. Είναι δημοσιογράφος και χρονογράφος. Το 2023 εκδόθηκε το πρώτο της βιβλίο με τίτλο Μονόκλινο σε Μπουάτ, το οποίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Agrafina και μεταφέρθηκε στη σκηνή του θεάτρου ένα χρόνο αργότερα. Είναι ΑΕΚ.