Γιάννα Τζιβελέκη: συνέντευξη στη Μαρία Τσακίρη

Ποιητική συλλογή Η σωστή απόσταση – Εκδόσεις Συρτάρι

Πέντε χρόνια κράτησε το ταξίδι έμπνευσης της Γιάννας Τζιβελέκη για τη δημιουργία της ποιητικής της συλλογής “Η σωστή απόφαση”. Μέσα από αυτή την ενδιαφέρουσα και νοσταλγική διαδικασία κατάθεσης σκέψεων και συλλογής λέξεων, κατάφερε να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε τα ποιήματά της να ξορκίσουν φοβίες και να απαλύνουν πληγές του παρελθόντος. Ποια είναι όμως Η σωστή απόσταση που πρέπει να κρατάμε μέσα μας και απέναντι στους άλλους για την ίδια τη δημιουργό; Όπως λέει στο Vivlio-life «Αυτή είναι μια ερώτηση που πιστεύω έχει ξεχωριστή απάντηση για τον καθένα μας. Θέλει δοκιμές και θέλει και να έχεις φάει τα μούτρα σου, και μπορεί να διαφέρει ανάλογα ποιον έχουμε απέναντι μας. Αυτό που σίγουρα κατάλαβα εγώ μέσα από τη δική μου πορεία είναι πως η Σωστή Απόσταση σε σχέση με το δικό μας εαυτό, θα καθορίσει τις αποστάσεις που κρατάμε, ή όχι, από τους άλλους».

Η σωστή απόσταση είναι μια κόκκινη «κλωστή» που διατρέχει τα ποιήματα που γράφτηκαν από το 2015 μέχρι το 2020, με σκοπό να ξορκίσουν φοβίες και να απαλύνουν πληγές. Πέντε χρόνια μετά νιώθετε να έχουν απαλύνει οι πληγές; Και οι φοβίες; Τι έγινε μ΄ αυτές;
Με την απόφαση της έκδοσης του βιβλίου, ένιωσα πως θα έκλεινε ένας κύκλος για μένα. Πλέον νιώθω σαν να μπήκαν οι πληγές σ’ ένα μουσείο, εκτέθηκαν, μπορεί να τις δουν κι άλλοι, ωστόσο υπάρχει μια απόσταση τώρα, μπορώ να τις κοιτώ, χωρίς να τις βιώνω εκ νέου και μπορώ να τις κοιτώ πλέον με παρουσία άλλων, που σίγουρα είναι κάτι που τις κάνει υποφερτές, σχεδόν γοητευτικές, γιατί το μοίρασμα είναι που απαλύνει. Παλιές φοβίες μπορεί να μας βρίσκουν ακόμα τα βράδια, αλλά τώρα έχεις τη δυνατότητα να απαντήσεις, να πεις κοίτα, είναι ανθρώπινο να φοβάμαι, δε θα αντισταθώ, θα περάσει.
Ποια θεωρείτε Σωστή Απόσταση μέσα μας και απέναντι στους Άλλους, η οποία μας κάνει να μπορούμε να συνυπάρχουμε, χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας;
Αυτή είναι μια ερώτηση που πιστεύω έχει ξεχωριστή απάντηση για τον καθένα μας. Θέλει δοκιμές και θέλει και να έχεις φάει τα μούτρα σου, και μπορεί να διαφέρει ανάλογα ποιον έχουμε απέναντι μας. Αυτό που σίγουρα κατάλαβα εγώ μέσα από τη δική μου πορεία είναι πως η Σωστή Απόσταση σε σχέση με το δικό μας εαυτό, θα καθορίσει τις αποστάσεις που κρατάμε, ή όχι, από τους άλλους.
Ενηλικίωση είναι να απολύεις τις βεβαιότητες. Ένας ορισμός για την ενηλικίωση που χρήζει επεξήγησης…
Αν και θεωρώ πως στην ποίηση, την τέχνη γενικότερα, οι επεξηγήσεις πιο πιθανό είναι να περιορίσουν αντί να βοηθήσουν, καθώς το νόημα είναι το πώς νιώθει κάποιος απέναντι σε αυτό που διαβάζει ή βλέπει, ήθελα να με αυτήν τη φράση να μεταφέρω την αίσθηση πως περιμένεις μεγαλώνοντας πως στην ενήλικη ζωή θα τα έχεις περίπου όλα τακτοποιημένα μέσα και έξω από σένα, ωστόσο αυτό που πραγματικά συμβαίνει, είναι πως βγαίνεις στον κόσμο, εκτίθεσαι σε συμπεριφορές και χρειάζεται να τα αμφισβητήσεις όλα για να βρεις από την αρχή ποιος είσαι και που θέλεις να σταθείς. Αλλιώς απλώς μεγαλώνεις, δεν ενηλικιώνεσαι.
Κάποιοι βγάζουν τον σκύλο τους βόλτα. Εγώ έχω τη θλίψη μου για κατοικίδιο. Την ταΐζω με δάκρυα και εκείνη ξαγρυπνάει μαζί μου… Πόσο αυτό το δύσκολο και βαρύ συναίσθημα μπορεί να αποτελέσει έμπνευση στην ποίηση;
Έμπνευση για ποίηση μπορεί να αποτελέσει από ένα φωτισμένο παράθυρο μέσα στη νύχτα, μέχρι κάτι που βρίσκεις στο δρόμο, αν θες να αφηγηθείς μια ιστορία, ένα συναίσθημα δηλαδή. Ο καθένας βέβαια έχει παρέα τη θλίψη του ή το κενό του και το διαχειρίζεται με διαφορετικό τρόπο, μπορεί κάποιος να πάει προς τους εθισμούς, τα ναρκωτικά, τον τζόγο, απλά για να μη χρειάζεται να βλέπει τι κουβαλάει, μπορεί και να πει θα το κοιτάξω να δω τι είναι, γιατί πονάει και να αρχίσει ψυχοθεραπεία, μπορεί να το κάνει τέχνη, ποίηση ή graffiti στους δρόμους της πόλης.
Και ο έρωτας; Αυτό το κορυφαίο συναίσθημα σας δίνει την πάσα να σκύψετε πάνω από τη λευκή σας σελίδα και να γράφετε λέξεις;
Την ώρα που τον βιώνεις τον Έρωτα, που έχεις αυτήν την τιμή, γιατί δε συμβαίνει πάντα, θεωρώ πως δεν χρειάζεται να τον σχολιάσεις, αν δεν χάνεις τα λόγια σου εξάλλου, τι Έρωτας είναι! 🙂 Το πριν και το μετά πάντως, η απουσία του, η ματαίωση του, οι νευρώσεις του, μπορεί να είναι υλικό για πολλές σελίδες!
Πρώτα φτιάχνεται το κλειδί ή η πόρτα; Πώς προέκυψε αυτή η ερώτηση;
Το συγκεκριμένο ποίημα, λέει Υπάρχει μια ερώτηση στον Έρωτα, μια απάντηση στην Αγάπη. Θεωρώ πως έχει ενδιαφέρον αν δούμε ότι υπάρχουν άνθρωποι που τους αρέσει να εντοπίζουν πόρτες, που θέλουν να δουν αν ανοίγουν ή αν κλείνουν, αν είναι κλειδωμένες ή όχι. Και υπάρχουν κι άλλοι που έχουν μαζί τους κλειδιά και δοκιμάζουν. Αλλά, τελικά στις σωστές πόρτες που είναι όντως για εμάς δεν υπάρχουν κλειδιά και τα κλειδιά που κουβαλάμε μπορεί να ανοίγουν και πολλές πόρτες, ποιος ξέρει;! 🙂
Παντρεύτηκα μια ξένη γλώσσα. Κι όταν νόμιζα πως την είχα μάθει καλά, με πρόδωσε. Ο κάθε άνθρωπος είναι μια ξένη γλώσσα… Νομίζω πως η παρομοίωσή σας μας βρίσκει όλους σύμφωνους. Να υποθέσουμε πως η σκέψη πέρασε στο χαρτί μετά από κάποια προδοσία;
Προδοσία είναι η πραγματικότητα, όταν δεν προκύπτει τελικά όπως την περίμενες. Προδοσία είναι η ματαίωση, πως κάποιος άλλος ή κι εμείς δεν είχαμε συνέπεια σε αυτά που νομίζαμε πως ισχύουν. Την περίοδο που συμβαίνει μια προδοσία, μπορεί να μοιάζει το πιο τρομακτικό πράγμα στον κόσμο, καθώς χάνονται κάποιες σταθερές, ωστόσο η ζωή είναι πιο μεγάλη από εμάς. Κι αν είσαι τυχερός ξεκίνα πάλι, που λέει κι ο Γκάτσος, στο Δίχτυ.
Οι πόλεις υπάρχουν όταν τις περπατάς. Ποια πόλη που περπατήσατε στο παρελθόν σας έχει δώσει τις μεγαλύτερες συγκινήσεις;
Σίγουρα καλύτερα απ’ όλες γνωρίζω την Αθήνα, τα Εξάρχεια, το Μοναστηράκι, το ιστορικό της κέντρο, η Πατησίων, ήταν το σκηνικό για το μεγάλωμα μου, οπότε δικαιωματικά έχει και τις μεγαλύτερες συγκινήσεις. Ωστόσο, μπορώ να πω πως έχω αγαπήσει τη Θεσσαλονίκη, η οποία έχει κάτι ιδιαίτερο όπως και να το κάνουμε και σίγουρα κάποιες περιοχές της Ισπανίας, όπου έζησα ή επισκέφτηκα.
Η μοναξιά είναι ένα δάσος από ώρες, αφάγωτες που δεν τις ζήτησε κανείς να τις χαϊδέψει. Τι όμορφες λέξεις! Τη φοβάστε τη μοναξιά;
Εδώ είναι το σημείο, που λέμε τη διαφορά ανάμεσα στη μοναξιά και τη μοναχικότητα και όσα διαβάζουμε στα περιοδικά ή ακούμε πλέον στα podcast. 🙂 Εγώ θα πω κάτι άλλο, μιας και με ρωτάτε (και ευχαριστώ για τις τόσο ενδιαφέρουσες ερωτήσεις σας!) Όποιος δε νιώθει μοναξιά δεν είναι άνθρωπος, πιστεύω. Δηλαδή, αν δεν έρθεις σε επαφή με τον εαυτό σου, αν δεν του επιτρέψεις να υπάρξει, να βιώσει το κενό, να νιώσει την έλλειψη, τι θα γίνει; Θα γεμίζουμε το πρόγραμμα μας με όλο και περισσότερα πράγματα που “πρέπει να γίνουν” για να μη δούμε τι μας συμβαίνει, που πονάμε, τι μας θυμώνει; Το Chat GPT, στο οποίο πολύ αναφερόμαστε τελευταία, λέει αν το ρωτήσεις πως δεν έχει μνήμη και δε βιώνει συναισθήματα, μπορεί ωστόσο να τα κατανοήσει. Είμαι υπέρ της εξέλιξης της τεχνολογίας, δεν το συζητώ, είναι απίστευτα χρήσιμο εργαλείο, ωστόσο αυτό που χρειάζεται να κρατήσουμε, κατά την άποψη μου, είναι πως είναι ακριβώς στη μνήμη και στο συναίσθημα που διαφέρουμε από την τεχνητή νοημοσύνη. Και είναι ακριβώς αυτά που χρειάζονται να αναπτύξουμε περισσότερο, πώς θα γίνει αυτό αν απλώς αναπαράγουμε, καταναλώνουμε ή αναλύουμε μόνο; Πιστεύω πως μέσα από τον εαυτό που κρύβουμε για να γίνουμε κάποιοι άλλοι, πιο αρεστοί και μέσα από την επαφή με τη μοναξιά μας είναι που γινόμαστε πιο ανθρώπινοι, αυτό έκανε πάντα η τέχνη εξάλλου.
Στο βιογραφικό σας διαβάζουμε πως έχετε παρακολουθήσει μαθήματα σχετικά με τον ρόλο της γυναίκας στην τέχνη. Επομένως, μπορείτε να μας μιλήσετε για το ρόλο της Ελληνίδας στην τέχνη;
Τεράστιο θέμα που δε νομίζω πως έχει αγγιχτεί αρκετά στην Ελλάδα. Στο εξωτερικό έχουν γίνει βήματα και τίθεται το ερώτημα για τη θέση της Γυναίκας στην Τέχνη, ως δημιουργού. Φανταστείτε το συγκεκριμένο μάθημα το παρακολούθησα στην Ισπανική Επαρχεία χρόνια πριν, και είναι κάτι που μου άνοιξε ορίζοντες. Στην Ελλάδα ακόμα δυσκολευόμαστε να μιλήσουμε ανοιχτά για τη Γυναίκα, τελεία. Υπάρχουν εκδοχές της που ακόμα θεωρούνται ταμπού. Και για την Τέχνη, φυσικά, που πρόσφατα είδαμε έργα τέχνης στο πάτωμα στην Εθνική Πινακοθήκη (!) ή να διακόπτονται παραστάσεις! Ένας συνδυασμός Γυναίκα-Δημιουργός-και μάλιστα-Ελληνίδα, την οποία να τη σκεφτούμε έξω από την περίπτωση της Μάνας Δημιουργού, που είναι επιλογή, όχι αυτοσκοπός, ή της Συν-τρόφου, που είναι ένας από τους ρόλους, ήδη φαντάζει πρόκληση. Εύχομαι σύντομα να μπορούμε να δούμε πολλές περισσότερες γυναίκες, στους ρόλους που διαλέγουν οι ίδιες χωρίς περιορισμούς για το φύλο τους.
Ασχοληθήκατε επίσης και με το τηλεοπτικό σενάριο. Πόσο πιθανό βλέπετε το πέρασμα από την ποίηση, στο διήγημα ή το μυθιστόρημα;
Επειδή αρχικά σπούδασα μοντάζ και έχω ασχοληθεί με την εικόνα, θεωρώ πως αυτό με επηρέασε στο να “μοντάρω” και στην αφήγηση μου, με ενδιαφέρει γενικότερα, η μικρή φόρμα, η αφαίρεση. Το μυθιστόρημα το βλέπω σαν κάτι μακρινό από μένα, το διήγημα ωστόσο είναι κάτι που με ενδιαφέρει πολύ και ήδη θέλω να το εξερευνήσω περαιτέρω. Όλα πάντως είναι εκφράσεις, αυτό που διαφέρει είναι η φόρμα που διαλέγεις για το τι θέλεις να πεις.

Λίγα λόγια για τη συλλογή
Η σωστή απόσταση είναι μια κόκκινη «κλωστή» που διατρέχει τα ποιήματα που γράφτηκαν από το 2015 μέχρι το 2020, με σκοπό να ξορκίσουν φοβίες και να απαλύνουν πληγές. Αυτό που οι άνθρωποι βιώνουμε ιδιωτικά, βγαίνει από το συρτάρι στο φως με αυθάδεια και τόλμη -ως πρώτη δημόσια γραφή- με διάθεση να συμβάλλει στο να βρεθεί η Σωστή Απόσταση μέσα μας και απέναντι στους Άλλους, η οποία μας κάνει να μπορούμε να συνυπάρχουμε, χωρίς να χάνουμε τον εαυτό μας.

Βιογραφικό
Η Γιάννα Τζιβελέκη γεννήθηκε στην Αθήνα. Έχει σπουδάσει μοντάζ κι έχει παρακολουθήσει μαθήματα σχετικά με τον ρόλο της γυναίκας στην τέχνη, καθώς και πολιτιστικής διαχείρησης και τηλεοπτικού σεναρίου.